Σχεδόν μια βδομάδα έχει περάσει από τη δολοφονία του Αλέξη. 6 μέρες για την ακρίβεια, που τις πέρασα σχεδόν όλες σπίτι μου, εξαιτίας μιας άσχημης ίωσης. Πέρα από το να καταριέμαι την γκαντεμιά μου, πέρασα τις μέρες αυτές κολλημένος στο ίντερνετ και στο τηλέφωνο, διαβάζοντας και βλέποντας το τι γινόταν και τι λεγόταν, μιλώντας με φίλους/ες που βρίσκονταν στους δρόμους. Αυτή, λοιπόν, είναι η οπτική ενός παρατηρητή και ελπίζω να είναι και αυτή χρήσιμη.

Καταρχήν, από μια ψυχρή πολιτική ματιά: Οι μέρες αυτές, οι μέρες του Αλέξη, αποτελούν την σφοδρότερη κοινωνική έκρηξη που έζησε η χώρα από την εποχή του 90-91, με τις τότε μαθητικές-φοιτητικές κινητοποιήσεις και την δολοφονία Τεμπονέρα. Είναι μια εξέγερση της νεολαίας, και ιδιαίτερα της μαθητικής νεολαίας, που γράφει αυτές τις στιγμές την δική της ιστορία. Αναλόγως του πως θα εξελιχθεί η κατάσταση, μια ολόκληρη γενιά έχει τη δυνατότητα να χειραφετηθεί, να αποκτήσει το σημείο αφετηρίας της, να δέσει άλλον ένα κρίκο στην ιστορική αλυσίδα: 1-1-4, Πολυτεχνείο, 90-91, η γενιά του Αλέξη. Χωρίς να υποτιμώ τα υπόλοιπα μεγάλα νεολαιίστικα γεγονότα (οι φοιτητικοί αγώνες της μεταπολίτευσης, οι μαθητικές καταλήψεις του '98, το κίνημα του άρθρου 16, τα μεγάλα γεγονότα της "άγριας νεολαίας" όπως το Πολυτεχνείο του '95), φαίνεται ότι αυτή η εξέγερση έχει το εύρος, τους συμβολισμούς και την ένταση για να μπορέσει πραγματικά να αποτελέσει καταλύτη για σημαντικές κοινωνικές μετατοπίσεις. Μπορεί, με λίγα λόγια, να αλλάξει τα πράγματα.

Μετά, με μια πιο συναισθηματική ανάγνωση: Οι μέρες αυτές χάρισαν, ακόμα και στους τηλεθεατές, απίστευτες στιγμές ομορφιάς. Κάποτε "κλασσικής" ομορφιάς, κορίτσια και αγόρια 16 χρονών στους δρόμους, να φωνάζουν, να πετάνε πέτρες, να αποκλείουν τους μπάτσους στα τμήματα και μετά να τους χαρίζουν λουλούδια, να κλαίνε και να γελάνε. Ανοίγει η καρδιά σου. Θαμώνες των καφετεριών στην Κοραή να απελευθερώνουν "τα παιδιά μας" από τα ΜΑΤ, γείτονες στη Νέα Σμύρνη, και σε πολλές ακόμη γειτονιές και πόλεις να κάνουν το ίδιο. Άλλοτε "σουρεαλιστικής" ομορφιάς, το δέντρο να καίγεται μπροστά στη βουλή θα μείνει ως η πιο χαρακτηριστική από αυτές. Και τέλος πάμπολλες στιγμές "άγριας" ομορφιάς - ακόμα και αν δεν μπορούν να τις εκτιμήσουν όλοι - εκατοντάδες πέτρες στον αέρα, μολότοφ να φωτίζουν τους δρόμους και ναι- τράπεζες και πολυκαταστήματα παραδομένα στις φλόγες. Δεν έχει σημασία ποιοι και πόσοι έβαλαν τη φωτιά, αν μπορούσε να γίνει τηλεπαθητικά δεν θα είχε μείνει ούτε μια τράπεζα όρθια στην Ελλάδα αυτές τις μέρες, τόση ήταν η συλλογική λαχτάρα στους δρόμους.

Τα media, τόσο ελληνικά όσο και διεθνή, αντανακλώντας νομίζω και τη γενικότερη αίσθηση των απανταχού "νοικοκυραίων", τελούν υπό κατάσταση σοκ. Ειδικά τα εθνικά μέσα αλλάζουν γραμμή κάθε μέρα, μερικές φορές και μέσα σε λίγα λεπτά, προσπαθώντας να βρουν έναν λόγο γνώριμο, καθησυχαστικό, που να παρέχει ασφάλεια απέναντι στο ακατανόητο των γεγονότων και τον φόβο που τους προκαλούν. Προσπαθούν να  χωρέσουν αυτό που συμβαίνει σε σχήματα που γνωρίζουν (ή νομίζουν ότι γνωρίζουν) και νιώθουν ότι μπορούν να θέσουν υπό έλεγχο. Με έκπληξη όμως η κοινωνία των νοικοκυραίων είδε τη Δευτέρα τους μαθητές να επιτίθενται οργανωμένα σε αστυνομικά τμήματα: που να το καταχωρήσει κανείς αυτό;

Ο σ.Χαλβατζής, την Πέμπτη στη Βουλή δήλωσε με βεβαιότητα: "Οι μαθητές δεν σπάνε τράπεζες. Οι μαθητές, οι νέοι, οι φοιτητές δεν σπάνε, δεν καταστρέφουν". Και τότε ποιοι σπάνε; Οι μεσήλικες, οι δημόσιοι υπάλληλοι ή οι συνταξιούχοι; Δεν είδα, δεν άκουσα, δεν ξέρω. Απέναντι στο αναπάντεχο, ένα κομμάτι της κοινωνίας (τόσο στην κορυφή της όσο και στην βάση της) επιστρατεύει την πλήρη άρνηση, εξωθώντας τα γεγονότα σε υπερφυσικά αίτια, όπως το νέο αυτό ον του κουκουλοφόρου, το οποίο δεν ξέρουμε, ούτε μας νοιάζει από που ήρθε, τι είναι κάτω από την κουκούλα. Βάσει της λογική αυτής, ο κουκουλοφόρος (η πηγή του κακού), δεν έχει άλλες κοινωνικές ή ανθρώπινες ιδιότητες. Δεν είναι ούτε νέος, ούτε γέρος. Δεν είναι ούτε μαθητής, ούτε φοιτητής, ούτε εργαζόμενος, ούτε άνεργος. Δεν είναι ούτε αγόρι, ούτε κορίτσι. Είναι απλά κουκουλοφόρος, ζει σε έναν άλλον πλανήτη (τον πλανήτη των Εχθρών της Δημοκρατίας) μακριά από εμάς, και κάθε τόσο προσγειώνεται στο κέντρο της Αθήνας για να καταστρέψει. Για πολύ κόσμο, ο απόλυτος παραλογισμός είναι προτιμότερος από το φόβο του αγνώστου...

Ένα άλλο κομμάτι της κοινωνίας, ευτυχώς αρκετά μεγαλύτερο, καταλαβαίνει ότι τα γεγονότα έχουν μεγάλη σημασία, ότι  αποτελούν έκφραση μιας κοινωνικής διάθεσης που παίρνει εκρηκτικές διαστάσεις.  Προσπαθούν να εντοπίσουν τα γιατί της εξέγερσης, να δημιουργήσουν γραμμικές σχέσεις αιτίου-αποτελέσματος, δίνοντας έτσι νόημα στο αναπάντεχο. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται και τα διεθνή ΜΜΕ, που αποδίδουν την εξέγερση στην οικονομική κρίση, την ανεργία και τα σκάνδαλα. Η λογική αυτή (λογική ΓΣΕΕ θα την έλεγα), μας λέει ότι οι νέοι και οι νέες εξεγείρονται επειδή φοβούνται ότι στο μέλλον δεν θα βρουν δουλειά, δεν θα μπορούν να κάνουν οικογένεια, δεν θα έχουν αρκετά λεφτά για να αγοράσουν σπίτι και αμάξι. Εξεγείρονται επειδή δεν θα μπορέσουν να ζήσουν όπως ζουν οι "μεγάλοι" τώρα. Είδα, δεν άκουσα και αποδίδω αυτό που συμβαίνει σε αυτό που ήδη ξέρω.

Αν θέλεις όμως να καταλάβεις αυτό που σου λένε οι άλλοι, αρκεί να τους ακούσεις. Να αφήσεις το μυαλό σου να ξεφύγει από αυτό που ξέρεις. Η νεολαία εξεγείρεται γιατί θέλει να ζήσει. Με όλες τις αποχρώσεις που έχει η έννοια της λέξης ζωή: θέλει να ζήσει ελεύθερα, θέλει χώρο να δημιουργήσει, να χειραφετηθεί, να παίξει. Δεν θέλει να περνάει την εφηβεία της σε σχολεία-φροντιστήρια, τα πρώτα ενήλικα χρόνια στο ανούσιο κυνήγι του πτυχίου που θα της δώσει το εισιτήριο για την πολυπόθητη δουλειά των 800 ευρώ, την εξάρτηση από την οικογένεια για να μπορέσει να κάνει την δική της οικογένεια. Δεν έχει καν στο μυαλό της να κάνει οικογένεια. Βαρέθηκε να "διασκεδάζει" σε internet cafe, σε club, σε γήπεδα, σε εμπορικά κέντρα, σε εμπορικές συναυλίες. Δεν ζηλεύει την κανονικότητα, ούτε την επιθυμεί. Αντίθετα βλέπει αυτή την "υπόσχεση" της κανονικότητας να παίρνει όλο και πιο απεχθές σχήμα: την ήδη αποκρουστική δουλειά να γίνεται ακόμη αποκρουστικότερη, το σχολείο όλο και πιο απαιτητικό, το πανεπιστήμιο όλο και περισσότερο σχολείο. Το γάμο όλο και περισσότερο σαν φυλακή. Δεν λαχταρά να βγει στη "βιοπάλη" , ούτε συμμερίζεται τον κυνισμό, την δυσθυμία μιας ολόκληρης κοινωνίας, δεν δέχεται τη διαπίστωση "τι να κάνεις, έτσι θα είναι για πάντα τα πράγματα".

Δεν είναι μια γενιά "χωρίς μέλλον", είναι μια γενιά που δεν θέλει να δεχτεί το μέλλον που ξέρει ότι της επιφυλάσσεται, δεν θέλει να αποδεχτεί ότι το παρόν θα παγώσει και θα αναπαράγεται για πάντα. Είναι μια γενιά που λαχταρά να φτιάξει το δικό της, αυτόνομο μέλλον. Εκεί βρίσκεται το σημείο σύνδεσης μαθητών-φοιτητών-νέων εργαζομένων/ανέργων/πρεκάριων, κοριτσιών και αγοριών, νέων γυναικών και αντρών. Στα 32 μου, ακόμη "ατακτοποίητος" από όλες τις απόψεις, έτσι ταυτίζομαι με αυτή την εξέγερση και έτσι την αντιλαμβάνομαι. Όταν θέλεις πραγματικά να ζήσεις, μια σπίθα αρκεί για να επιτεθείς ενστικτωδώς σε ότι νομίζεις ότι στέκεται στο δρόμο σου. Είτε είναι αστυνομικό τμήμα, είτε είναι διμοιρίες των ΜΑΤ, είτε είναι τράπεζες. Είτε, στην προσωπική σου ζωή, είναι οι γονείς σου, τα αφεντικά σου, οι "υποχρεώσεις" σου.

Η ένταση όμως της συγκεκριμένης εξέγερσης, πιστεύω ότι πηγάζει και από την ίδια την αφορμή της. Όταν νιώθεις πλέον ότι απειλείται η ζωή σου και κυριολεκτικά, με την βιολογική έννοια, η αντίδραση γίνεται πλέον και θέμα επιβίωσης. Αν ακούσει κανείς το τι λένε οι μαθητές αυτές τις μέρες, θα βρει έντονο αυτό το στοιχείο. Κανένα εμπόδιο, κανένας φόβος δεν μπορεί να σταθεί απέναντι στο ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Μπορεί να με χτυπήσουν, να με αποβάλλουν απ'το σχολείο, να με κλείσουν μέσα οι γονείς μου, αλλά αν δεν κάνω κάτι μπορεί να είμαι ο επόμενος, η επόμενη. Η σφαίρα του μπάτσου ξύπνησε τα πιο βαθιά αντανακλαστικά επιβίωσης των παιδιών, και τώρα καλή τύχη νοικοκυραίοι να τα συμμαζέψετε :-)

Αυτές τις μέρες η ζωή εκδικείται, με όλη της την δύναμη. Η εξέλιξη των γεγονότων θα δείξει αν αυτή η έκρηξη της διάθεσης για ζωή θα ανοίξει δημιουργικούς δρόμους, μικρότερους ή μεγαλύτερους, ή αν θα περιοριστεί. Φοβάμαι μόνο ένα ενδεχόμενο: η δυναμική της βίας, την οποία η εξουσία ξέρει πολύ καλά πως να χειριστεί, να χαράξει τα όρια της εξέγερσης αυτής. Να ακολουθήσει δηλαδή η εξέλιξη της δολοφονίας Καλτεζά και όχι αυτή της δολοφονίας Τεμπονέρα. Ο θυμός και η οργή είναι πολύ προωθητικά συναισθήματα σε πρώτο στάδιο, αν παγώσουν όμως δυστυχώς οδηγούν στην κατάθλιψη. Και αυτό φαίνεται ότι ισχύει τόσο για την προσωπική όσο και για την κοινωνική ψυχολογία. Το καλύτερο σενάριο θα ήταν μια χειροπιαστή "νίκη" για το κίνημα αυτό, όπως η παραίτηση της κυβέρνησης, ή τουλάχιστον ολόκληρης της ηγεσίας της αστυνομίας. Η νεολαία αυτή τη στιγμή νιώθει χειραφετημένη, και χρειάζεται μια συμβολική επιβεβαίωση. Μην υποτιμάμε τους συμβολισμούς, φέρουν τεράστια ισχύ. Ο ίδιος ο Αλέξης είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα...