Παραθέτουμε:

Δικτυακός τόπος Ελληνικής Εταιρείας

ΑΡΘΡΑ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ (καθηγητής ΕΜΠ, γαμπρός του Πικιώνη): Η ΕΙΚΟΝΑ, Ο ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΡΜΟΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

Ερ. Τι θα είχατε να πείτε για τις παρεμβάσεις που γίνονται σήμερα στο Λόφο του Φιλοπάππου μιας που κι εσείς είχατε εργαστεί εκεί.

Απ. Ο Πικιώνης ήταν κατά της περίφραξης. Αυτό το οποίο επεδίωκε - και εγώ ως μαθητής του και κατόπιν συνεργάτης του- ήταν η ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων. Μάλιστα ο Πικιώνης εξήλωσε δρόμους, οι οποίοι είχαν χαραχτεί μέσα στους αρχαιολογικούς χώρους.

http://www.ellinikietairia.gr/articles.php?action=read&id=31&Presstype=13

Στο ίδιο κλίμα κινείται και ο καθ. Χαράλαμπος Μπούρας, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για την αναστήλωση της Ακρόπολης για πολλά χρόνια και ο οποίος έπεισε την Γενική Συνέλευση της ‘Ελληνικής Εταιρείας για την προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς’ να πάρει θέση κατά της περίφραξης των Λόφων Φιλοπάππου.

______________________________________________________________________

Προφανώς, υπάρχουν δύο απόψεις όσον αφορά την 24ωρη πρόσβαση σε χώρους όπου τα αρχαιολογικά κατάλοιπα δεν είναι ευπαθή και έχουν ενταχθεί στην ζωή της πόλης. Ίσως αυτές οι απόψεις να διαφέρουν και πιο ριζικά, όσον αφορά το αν πρέπει να ενταχθούν τα αρχαιολογικά κατάλοιπα στην ζωή της πόλης ή να διαχωριστούν από αυτήν. Και εδώ υποκρύπτονται ενδιαφέρουσες ιδεολογικές αντιθέσεις που σχετίζονται με το πόσο «δικά μας» ή «μακρυά μας» είναι η ιστορία και τα μεγάλα αλλά, πάντως, ανθρώπινα έργα.

Στην περίπτωση των Λόφων Φιλοπάππου έχουμε μια παράδοση και μια μεγάλη καλλιτεχνική επέμβαση που υποστηρίζουν την  άποψη ότι τα αρχαία κατάλοιπα μπορούν να ενταχθούν στην ζωή της πόλης με ασφάλεια. Η καλλιτεχνική επέμβαση δεν είναι άλλη από αυτήν του Πικιώνη: εδώ ενώνονται αρμονικότατα το ιερό του Μουσαίου με το Διατείχισμα και τα Κιμώνεια μνήματα. Η παράδοση είναι η αποστομωτική πραγματικότητα ότι τα κατάλοιπα συνυπήρξαν ειρηνικότατα και ασφαλέστατα με τους περιπατητές πολλές δεκάδες χρόνια. Η εμπειρία, λοιπόν, όχι μόνο δεν θέτει θέμα απομόνωσης των χώρων αυτών αλλά αποτελεί παράδειγμα συνύπαρξης. Και δεν έχει ανάγκη να στραφεί αλλού για ενισχύσεις, πχ. την νότια κλιτύ της Ακρόπολης που έχει διαμορφωθεί και αυτή από τον Πικιώνη, την Ρώμη ή την Θεσσαλονίκη (οδός Γούναρη) γιατί είναι βιωμένη πραγματικότητα.

Επιπλέον, η συνολική περίφραξη των Λόφων είναι τουλάχιστον μαξιμαλιστική και καθόλου λειτουργική. Τα κατάλοιπα, όσα είναι ευπαθή, είναι εντοπισμένα και έχουν ήδη περιφραχθεί (μνημείο Φιλοπάππου, Κιμώνεια, Ιερό Πανός, Βήμα Πνυκός). Ο υπόλοιπος χώρος, 700 στρέμματα δηλαδή,  είναι Άλσος. Η υγιής χρήση του Άλσους και η καλή φύλαξη υπεραρκούν. Στο λειτουργικό μέρος περιλαμβάνουμε την δυσκολία πρόσβασης σε περίπτωση πυρκαγιάς εφόσον οι θύρες είναι λίγες και κάποιες ώρες κλειστές. Επίσης, το γεγονός ότι 3.5 χιλιόμετρα περίφραξης δεν φρουρούνται (εκτός αν περάσουμε ηλεκτροφόρο σύρμα) ιδίως, όταν σε πολλά σημεία το κάγκελο έχει ύψος 80 εκατοστά. Ο παράνομος θα μπει μέσα και θα αισθάνεται ασφαλής το βράδυ ενώ έξω θα μείνει η παρέα που ήθελε να ρεμβάσει το φεγγάρι και η εργαζόμενη  που γύρισε αργά σπίτι και θέλει να πάει μια βόλτα με το σκύλο της για να ξεκουραστεί. Είναι προφανές ότι στην λειτουργικότητα περιλαμβάνουμε και τους κατοίκους που έχουν ζωτικό δικαίωμα να έχουν και άλλες επιλογές πλην των καφετεριών του Θησείου. Εφόσον αυτές οι επιλογές τους  όχι μόνον δεν βλάπτουν αλλά εξασφαλίζουν την υγιή χρήση των Λόφων, θα έπρεπε μάλλον να υποστηριχθούν και όχι να εμποδίζονται.

Ο μαξιμαλισμός στην έκταση της περίφραξης μπορεί να δημιουργήσει υπόνοιες, οι οποίες ενισχύονται από τις αναγγελίες της Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων γύρω στα 1998 και από το ό,τι τελικά πραγματοποιήθηκε.

Η μία υπόνοια αφορά τις αρχαιολογικές ανασκαφές. Μερίδα των αρχαιολόγων θέλει να ανασκάψει τον Φιλόπαππο. Φυσικά, εδώ έχουμε πάλι δυο τουλάχιστον απόψεις: ότι μια πόλη σαν την Αθήνα ας φροντίσει να διαφυλάξει καλά όσα αρχαία κατάλοιπα έχει ήδη εκθέσει στο φως πριν προχωρήσει στην ανεύρεση άλλων και ταυτόχρονα ας διαφυλάξει ως κόρην οφθαλμού το ελάχιστο πράσινό της. Η άλλη λέει ότι ολόκληρο το κέντρο της πόλης πρέπει να ανασκαφεί αλλά αφού οι απαλλοτριώσεις δεν είναι εύκολες ούτε επιθυμητές, τουλάχιστον ας ανασκάψουμε τους αδύναμους, δηλαδή το Άλσος. (Εμείς θα ενισχύαμε κάθε προσπάθεια ανασκαφής  που θα περιελάμβανε απαλλοτριώσεις σε συνοικίες με κακάσχημα κτήρια.)

Η δεύτερη υπόνοια, που επαληθεύτηκε δυστυχώς, έχει να κάνει με την εμπορευματοποίηση, με το λεγόμενο «τουριστικό προϊόν». Το κλείσιμο των Λόφων εξασφαλίζει  την βιωσιμότητα των εμπορικών χρήσεων. Δείγματα γραφής έδωσαν οι υπηρεσίες του ΥΠ.ΠΟ. με δύο ατοπήματα:  την τεράστια τσιμεντένια και μεταλλική κατασκευή στο Μεγάλο Λατομείο που όχι μόνο δεν αποκατέστησε το τοπίο, όπως ευθαρσώς υποστηρίζει η αρμόδια Εφορεία, αλλά συσσώρευσε στους Λόφους φερτά υλικά και πήρε από την γειτονιά  έναν οικείο χώρο, διαπίστωση που γίνεται εξάλλου και στην Μελέτη Περιβαλλοντικών Όρων για το επίμαχο έργο. Το δεύτερο ατόπημα, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ανοσιούργημα, είναι η ασφαλτόστρωση του χωματόδρομου που ένωνε τον  Βρόγχο Πικιώνη με το Παλιό Αστεροσκοπείο. Ο Πικιώνης έφτιαξε λιθόστρωτα που πατούσαν στο χώμα  υλοποιώντας μιαν ιδεολογική επιλογή που πιστεύουμε ότι αξίζει να υπερασπιστεί κανείς και σήμερα. 

Συνοψίζοντας, η μαξιμαλιστική αντιμετώπιση της περίφραξης των Λόφων (δηλαδή περιφράσσεται  όλη η έκταση και επιβάλλεται απαγόρευση εισόδου βράδυα και αργίες) έρχεται σε αντίθεση με την ελεύθερη χρήση (δηλαδή, περίφραξη των σημειακών, ίσως ευπαθών, αρχαιολογικών καταλοίπων (η οποία εν πολλοίς υπάρχει ήδη), φύλαξη, 24ωρη πρόσβαση) την οποία προτείνουν οι κάτοικοι. Στην πραγματικότητα, η μαξιμαλιστική αντιμετώπιση καλύπτει σχεδιασμούς σε βάθος χρόνου, οι οποίοι δεν μπορούν να γίνουν ερήμην των κατοίκων, τουλάχιστον σε μια χώρα που βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει κυρώσει την σύμβαση του Άαρχους και ενδιαφέρεται για το περιβάλλον και σε μια πόλη που συνδυάζει παρελθόν με παρόν και ασφυκτιά από έλλειψη ελεύθερων χώρων πρασίνου και αναψυχής.