Στην Ευρώπη του 15^ου αιώνα τα βιβλία σπάνιζαν (η βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου του Κέμπριτζ είχε μόλις 122 τίτλους). Το ίδιο και η γνώση. Για την αναλφάβητη πλειοψηφία της εποχής, γνώση ήταν ο Λόγος του Θεού. Η αναπαραγωγή και διακίνησή της, περιοριζόταν στην αντιγραφή χειρογράφων, που ήταν αποκλειστικό προνόμιο της Εκκλησίας. Όταν η Βίβλος μεταφράστηκε από τα λατινικά στα γερμανικά και κατόπιν τυπώθηκε και κυκλοφόρησε ευρέως, τα πράγματα άλλαξαν: Έχοντας πλέον πρόσβαση στις Γραφές, οι πιστοί αξίωναν να τις ερμηνεύουν οι ίδιοι, αντί να βασίζονται στη διαμεσολάβηση της διεφθαρμένης εκκλησιαστικής ιεραρχίας. Στις αρχές του 16^ου αιώνα, το κίνημα της Θρησκευτικής Μεταρρύθμισης αμφισβητούσε ευθέως την παπική εξουσία. Τότε κυκλοφόρησαν και οι πρώτες προκηρύξεις. Όπως ήταν φυσικό, η επιτάχυνση της διακίνησης ιδεών είχε καταλυτικές επιπτώσεις: Το 1524 ξεσπά ο Πόλεμος των Χωρικών, η μαζικότερη εξέγερση στην Ευρώπη πριν τη Γαλλική Επανάσταση.

Καθώς η τυπογραφία εξαπλώνεται στην Ευρώπη, η μάχη για τη διάδοση των ιδεών και ο αγώνας για πολιτική χειραφέτηση παίρνουν νέα τροπή: Από τη μία, οι κρατικές αρχές συντάσσουν λίστες με απαγορευμένα βιβλία και ασκούν λογοκρισία, σε συνεργασία με τους μεγαλοεκδότες. Από την άλλη, μικροί, ανεξάρτητοι εκδότες ικανοποιούν τη δίψα του κοινού για ανεξάρτητη πληροφόρηση. Η εξάπλωση του νέου μέσου επιτρέπει τη δημιουργία δικτύων που αντιμάχονται το κρατικό μονοπώλιο της γνώσης. Αποτελούνται από μικρούς εκδοτικούς οίκους στην Ολλανδία και την Ελβετία, καθώς και κρυφά τυπογραφεία και λαθρεμπόρους εντύπων που διακινούν ανατρεπτικές ιδέες στη μοναρχική Γαλλία. Οι παράνομοι αντιγραφείς - οι «πειρατές» της εποχής εκείνης - συνέβαλαν καθοριστικά στον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό κι έκαναν δυνατή τη διάδοση των ιδεών που οδήγησαν στη Γαλλική Επανάσταση.

Σε όλα τα κινήματα και τις εξεγέρσεις που ακολούθησαν, ο έντυπος λόγος έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Οι ιδέες του Ρήγα Φεραίου, του Χοσέ Μαρτί, του Καρλ Μαρξ, του Πιοτρ Κροπότκιν, της Ρόζας Λούξεμπουργκ κι άλλων (λιγότερο γνωστών ή και ανωνύμων) διανοητών, διακινήθηκαν κυρίως μέσα από βιβλία, άρθρα και προκηρύξεις. Ο έντυπος λόγος σταματά να είναι το μοναδικό μέσο μαζικής διάδοσης ιδεών μόλις στα νεότερα χρόνια, όταν οι δυνατότητες επικοινωνίας διευρύνθηκαν με την ανάπτυξη των τεχνολογιών μετάδοσης του ήχου και της εικόνας. Από νωρίς, τα απελευθερωτικά κινήματα οικειοποιήθηκαν τα νέα μέσα: Ο Γκεβάρα κι οι κουβανοί επαναστάτες έκαναν ραδιοφωνικές εκπομπές και ο Ντεμπόρ κι οι κινηματογραφιστές του Νέου Κύματος γύρισαν ταινίες. Στη συνέχεια όμως, η ελεύθερη αγορά και η άκρατη εμπορευματοποίηση οδήγησαν σε συγκεντρωτισμό της παραγωγής και διακίνησης. Οι απανταχού subvertisers και ανεξάρτητοι παραγωγοί συνέχιζαν να χρησιμοποιούν τις νέες τεχνολογίες, αλλά ο ήχος και η εικόνα τέθηκαν σχεδόν αποκλειστικά στην υπηρεσία της εταιρικής εξουσίας (κανάλια, κινηματογραφικά στούντιο, δισκογραφικές εταιρείες).

Στην εποχή μας συντελείται το δεύτερο (μετά την τυπογραφία) μεγάλο άλμα στην ικανότητα του πλήθους να αναπαράγει και να διακινεί για λογαριασμό του την πληροφορία: Η διάδοση της ψηφιακής τεχνολογίας και η δικτύωση μέσω του internet.

Και σ’ αυτό το νέο πεδίο επικοινωνίας, η κρατική και εταιρική προπαγάνδα έχει παρεισφρήσει και προσπαθεί να κυριαρχήσει. Κάθε κανάλι και κάθε εφημερίδα, κάθε εταιρεία και κάθε υπουργείο έχει το δικό του site. Η μεγάλη διαφορά είναι ότι η δομή του internet δεν είναι ιεραρχική, αλλά δικτυακή. Τα indymedia, τα μπλογκς, η wikipedia και άλλα wiki-projects αφενός καταλύουν τη διάκριση που επιβάλλουν τα ΜΜΕ ανάμεσα σε παραγωγούς και καταναλωτές της πληροφορίας, αφετέρου βασίζονται στη συμμετοχή και τη συνεργασία. Η επικοινωνία, από κάθετη, ιεραρχική και μονόδρομη γίνεται οριζόντια, δικτυακή και αμφίδρομη. Η διαμεσολάβηση, η λογοκρισία και η κατευθυνόμενη κουλτούρα δεν μπορούν να ευδοκιμήσουν σε ένα περιβάλλον πολλαπλής και αποκεντρωμένης διασύνδεσης.

Σήμερα, οι τεχνολογίες ομότιμης ανταλλαγής αρχείων επιτρέπουν στον καθένα και στην καθεμία που έχει πρόσβαση στο internet να αποκτήσει δωρεάν τα προϊόντα που παράγει η βιομηχανία του θεάματος. Η νέα γενιά δεν αγοράζει μουσική και δεν νοικιάζει ταινίες, τα κατεβάζει από το internet. Κάθε κινηματογραφικό στούντιο που έχει επενδύσει τεράστια ποσά για την παραγωγή μιας ταινίας, δεν μπορεί παρά να αποδεχτεί τη σκληρή πραγματικότητα: Μόλις η πρώτη πειρατική κόπια διαρρεύσει στο internet, ο αριθμός των εν δυνάμει πελατών μειώνεται κατακόρυφα.

Οι σημερινοί θεματοφύλακες της πληροφορίας, ως άλλη Ιερά Εξέταση, προσπαθούν να καταστείλουν την ελεύθερη διάδοσή της. Η άχαρη αμυντική τακτική που έχουν επιλέξει το Χόλιγουντ κι οι δισκογραφικές εταιρείες είναι η παραδειγματική νομική δίωξη των πειρατών, με βάση τη νομοθεσία για τα πνευματικά δικαιώματα. Όμως η λογική σύμφωνα με την οποία η πληροφορία, η γνώση και η πολιτισμική παραγωγή δεν είναι αγαθά πανανθρώπινα αλλά εμπορεύματα που πωλούνται κι αγοράζονται πείθει όλο και λιγότερους. Από τη στιγμή που η ανταλλαγή αρχείων είναι τεχνολογικά εφικτή, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με νομικά μέσα, γιατί καλύπτει μια βασική ανθρώπινη ανάγκη: Την ανάγκη της επικοινωνίας, την ανάγκη να μοιράζεσαι την κουλτούρα σου με άλλους.

Ανταλλάσσοντας αρχεία μέσω internet, εκατομμύρια πιτσιρικάδες σ’ όλο τον κόσμο έχουν γονατίσει τις μεγάλες δισκογραφικές και κινηματογραφικές εταιρείες. Ενδεικτικά, από το 1999 ως το 2004, οι πωλήσεις CD μειώθηκαν κατά 22% και μόνο το 2005, 9 εκατομμύρια χρήστες αντάλλαξαν 20 δισεκατομμύρια τραγούδια. Τα κωλόπαιδα που οδηγούν τα εταιρικά στελέχη στα πρόθυρα νευρικής κρίσης έχουν σημειώσει, εν αγνοία τους, μια σπάνια νίκη: Είναι η πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία που τα δίκτυα νικούν τις ιεραρχίες.

Σήμερα, σχεδόν το ένα έκτο του ανθρώπινου πληθυσμού έχει πρόσβαση στο internet και το ποσοστό συνεχώς αυξάνει. Η wikipedia, η εγκυκλοπαίδεια των χρηστών του διαδικτύου που γράφεται σε 253 γλώσσες, είναι η μεγαλύτερη και πιο γρήγορα αναπτυσσόμενη πηγή γνώσεων στο internet και το site της μέσα στα 10 πιο δημοφιλή. Το 37% της παγκόσμιας κίνησης στο διαδίκτυο οφείλεται στην  ανταλλαγή αρχείων. Χάρις στο internet, αποδεικνύεται καθημερινά ότι τα δίκτυα, ως τρόπος επικοινωνίας, ενημέρωσης και οργάνωσης είναι όχι μόνο πιο δίκαια, αλλά πολλές φορές και πιο αποτελεσματικά από τις ιεραρχίες. Αν αυτή η τάση συνεχιστεί και τα δίκτυα αποικίσουν όχι μόνο τον εικονικό αλλά και τον πραγματικό κόσμο, ποιες θα είναι οι πολιτικές και κοινωνικές επιπτώσεις; Αν ο κόσμος πάψει επιτέλους να ιεραρχείται κι αρχίσει να δικτυώνεται, το αποτέλεσμα της αυξανόμενης παγκόσμιας διασύνδεσης δεν μπορεί παρά να είναι περισσότερη κατανόηση, ανοχή, αποκέντρωση και ισότητα. Και το κερασάκι στην τούρτα; Μια πολιτισμική έκρηξη.

Πολλές ιδέες αυτού του κειμένου έχουν κλαπεί από την ταινία «Steal This Film ΙΙ» που κυκλοφόρησε πρόσφατα στο internet, ενώ κάποια στοιχεία έχουν κλαπεί από ένα εξαιρετικό άρθρο στο αγγλικό indymedia. Η ταινία προβάλλεται την Κυριακή 27/1 από το Underground Free University με ελληνικούς υπότιτλους, που έχουν κλαπεί από ένα χρήστη του athens.indymedia και βελτιωθεί από έναν άλλο. Η υποτιτλισμένη ταινία θα ανέβει σε torrent trackers για να την κλέψουν με τη σειρά τους όσοι και όσες έχουν πρόσβαση στο internet. Για τ*ς υπόλοιπ*ς, το UFU μοιράζει κόπιες DVD.

Remix, redistribute, rejoice! 

The Pirate Bay

Mininova 

Black Tracker

Fak Tracker