Στα πλαίσια του Διεθνούς Αρχιτεκτονικού Συνεδρίου «Οικολογία+Περιβάλλον+Αρχιτεκτονική» (10-14 Απριλίου 2008) μας δόθηκε η ευκαιρία να ξεναγηθούμε στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης μαζί με πολλούς ξένους συναδέλφους, από τον έναν εκ των δημιουργών του τον Έλληνα συνάδελφο κ. Φωτιάδη. Στους ξένους συναδέλφους μάλιστα είχε δοθεί η εντύπωση ότι πρόκειται για κτήριο βιοκλιματικό(!) καθώς η επίσκεψη αυτή ήταν ενταγμένη στο πρόγραμμα επισκέψεων των συνέδρων σε διάφορα βιοκλιματικά κτήρια της Αθήνας και των πέριξ, με αποτέλεσμα να απογοητευθούν αντικρίζοντας, ένα ιδιαίτερα ενεργοβόρο κτήριο και μάλιστα αναιτιολόγητα, όπως θα δούμε, που επέσυρε όχι και τόσο κολακευτικά σχόλια από μέρους τους.

«Φως, κίνηση και ένα τεκτονικό και προγραμματικό επίπεδο τα οποία όλα μαζί θα μετατρέψουν τις ιδιαιτερότητες του χώρου σε μία αρχαιολογική ευκαιρία προσφέροντας ένα απλό και ταιριαστό μουσείο με τη μαθηματική και αρχιτεκτονική καθαρότητα των αρχαίων ελληνικών κτηρίων»
Μπ. Τσουμί

Φτάνοντας στην είσοδο του μουσείου κάτω από το τεράστιο στέγαστρο εν προβόλω που δεν επιτρέπει καμιά θέα προς τον Παρθενώνα –οι πίσω όψεις των διατηρητέων πολυκατοικιών εμπλέκονται οπτικά με το βράχο– η προσοχή του επισκέπτη είναι επικεντρωμένη στο να δει την ανασκαφή κάτω από τα πόδια του αλλά και για πολλούς το να αποφεύγει να πατάει πάνω στις γυάλινες επιφάνειες, γιατί λόγω του μεγάλου ύψους του « βυθού » δημιουργείται ένα εν γένει αίσθημα ανασφάλειας.

Η ασφάλεια του κτηρίου και το αίσθημα ανασφάλειας

Αυτό το αίσθημα γίνεται εντονότερο στο εσωτερικό του κτηρίου και κορυφώνεται στο τελευταίο επίπεδο της αίθουσας του Παρθενώνα, γιατί το «concept» του γυαλιού συνεχίζει σε όλη την ανάβαση στις σκάλες και στους χώρους προσπέλασης επιμένοντας ως γυαλί ακόμα και εκεί που η διαφάνεια δεν έχει αντικείμενο. Το δάπεδο αυτό όμως συντονίζεται με τα βήματα και έχει μία ταλάντωση που σε συνδιασμό με τη θέαση του βάθους μπορεί να δημιουργήσει πανικό. Συνάδελφος με προβλήματα ιλίγγων και με τη θέα των φρεάτων της ανασκαφής κάτω από τα πόδια της –στο επίπεδο του Παρθενώνα– έπαθε κρίση ιλίγγου και συνοδεύτηκε τοίχο-τοίχο στο ασανσέρ για να καταφέρει να βγει έξω.

Είναι προφανές ή ότι δεν έγινε μελέτη συντονισμού του δαπέδου στα βήματα ή κακή εκτέλεση της κατασκευής. Παρατηρήθηκαν τουλάχιστον σε δύο από τις τεράστιες και πανάκριβες επιδαπέδιες γυάλινες πλάκες ρωγμές στη μάζα του γυαλιού κοντά στη γωνία. Συνάδελφος που ακούμπησε τις ρωγμές με το δάκτυλό κόπηκε. Τίθεται λοιπόν ένα σοβαρό ζήτημα επικινδυνότητας αυτής της κατασκευής, τόσο λειτουργικά (πανικός, μικροτραυματισμοί) όσο και ολοσχερούς σπασίματος γυάλινης πλάκας. (Ο εφιάλτης της κατάρρευσης του στεγάστρου στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης βρίσκεται στο μυαλό όλων μας)

Η αίθουσα του Παρθενώνα αστοχεί

Η αίθουσα έχει μίζερο ύψος αλλα εξ ίσου μίζερες και τις υπόλοιπες διαστάσεις. Λόγω αυτού οι μετώπες και η ζωοφόρος τοποθετούνται σε ύψος ανθρώπου, τα δε αετώματα κάθονται σε ύψος τραπεζιού. Σε αυτό το ύψος είναι τοποθετημένα και στο Βρετανικό Μουσείο, εκεί όμως ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να απομακρυνθεί και να τα δει από απόσταση ισοδύναμη με το πραγματικό ύψος, ενώ εδώ η στενότητα χώρου δεν του το επιτρέπει.

Κι έτσι τίθενται τα ερωτήματα:

• Γιατί η «αναπαράσταση-επισήμανση» των διαστάσεων του Παρθενώνα είναι μόνο εν κατόψει και όχι και καθ’ ύψος;
• Η «επισύμανση-αντιστοίχιση» των κιόνων του Παρθενώνα γιατί δεν γίνεται με έναν πιο αφηρημένο συμβολισμό αλλά από ισάριθμες ντυμένες με ανοξείδωτο κολόνες, στα όρια του κιτς, αφού η αναπαράσταση είναι ελλιπής;
• Μήπως αυτή η αφελής και αδέξια αναγωγή στον Παρθενώνα όχι μόνο δεν επιτρέπει να δει κανείς τα γλυπτά σε συνθήκες παρόμοιες με τις πραγματικές –που ήταν η «ιδέα»-αιτιολογία της αδόκιμης χρήσης υαλοπετασμάτων– όχι μόνο δεν τα αναδεικνύει αλλά οι δημιουργούμενες συνθήκες θέασης δρουν απομυθοποιητικά έως γελοιοποιητικά;

Η διαλεκτική σχέση με τον Παρθενώνα είναι άλλη μια απλοϊκή πρόφαση-«σύλληψη», καθώς η ομοεπίπεδη σχεδόν θέασή του και μάλιστα μιας γωνιάς του με τον απειλητικό άναρχο ορίζοντα της πόλης να τον περιβάλλει σε πλήρη αντίθεση με τη γαλήνη του Αττικού τοπίου «ην έκαστος κατά διάνοια έχει», δρα επίσης αρνητικά.

Η αίθουσα των… περισσεμάτων

Ο άλλος χώρος που διαθέτει το ΝΜΑ για να φιλοξενήσει τα υπόλοιπα γλυπτά είναι επιμήκης –το ύψος είναι μεγαλύτερο από το πλάτος– βλέπει αποκλειστικά προς το νοτιά μέσα από μία τεράστια τζαμαρία απ’ όπου απολαμβάνει κανείς στο βάθος τον άναρχο ορίζοντα ενός ασφυκτικά δομημένου κομματιού της Αθήνας και σε πρώτο πλάνο στο επίπεδο της οδού τα προσκτίσματα και τις απολήξεις του μηχανολογικού εξοπλισμού. Εκεί όπως μας εξήγησε ο «ξεναγός» μας πρόκειται να φυτευθούν ελιές, το ιερό δέντρο της θεάς Αθηνάς – μήπως και κρύψουν τον μηχανολογικό εξοπλισμό αυτού του «βιοκλιματικού» κτηρίου! Ο φωτισμός της αίθουσας παρ’ όλη τη τεράστια τζαμαρία, που φέρνει στο φιμέ, δεν είναι επαρκής για γλυπτά αν τοποθετηθούν με φόντο τον τοίχο, αν δε πολλά από αυτά τοποθετηθούν με φόντο το υαλοστάσιο, αν καταλάβαμε καλά από τα λόγια του αμφιτρύωνά μας, θα είναι κόντρα στο φως!!!

Καφέ-ρεστοράν με… «ολίγη από Μουσείο»

Όλη τη βόρεια πλευρά του Μουσείου, αυτή με θέα τον βράχο της Ακρόπολης, στο μισό ύψος της αίθουσας των γλυπτών καταλαμβάνει το καφέ-ρεστοράν. Η ταράτσα που δημιουργεί το στέγαστρο της εισόδου αποτελεί τον αύλειο χώρο του καφέ. Αν ληφθεί υπ’ όψιν ότι το επίπεδο εισόδου λόγω στεγάστρου δεν βλέπει Παρθενώνα, όλη η λει- τουργική ιεράρχηση των χώρων του ΝΜΑ επικεντρώνεται και επιγραμματικά συνοψίζεται σε καφέ-ρεστοράν με… «ολίγη από Μουσείο» όπου σερβίρεται σαν παλιό κρασί η θέα ενός μνημείου δυόμισι χιλιάδων χρόνων

Η θέα του κατεστραμμένου Αττικού τοπίου

Τόσο από την αίθουσα του Παρθενώνα όσο και από την άλλη, εκείνο που αναδεικνύεται σαν θέα δεν είναι παρά το πολεοδομικό έγκλημα της Αθήνας. Οι διατηρητέες πολυκατοικίες της Διονυσίου Αρεοπαγίτου είναι «σταγών εν τω ωκεανώ».

Ασέβεια

Δεν μπορούμε να μην επισημάνουμε σαν αρχιτέκτονες ότι οι κατασκευαστικές λεπτομέρειες ήταν αμελέτητες και η επίλυσή τους εργολαβίστικη, με πολύ άσχημα αποτελέσματα ιδίως στις συναντήσεις διαφορετικών υλικών – οι γωνιακά ραγισμένες υαλόπλακες μπορεί να οφείλονται και σε αυτό τον λόγο. Τα υλικά και η αντιμετώπισή τους καθώς και η μη αρχιτεκτονικές επιλύσεις λειτουργικών ζητημάτων, όπως για παράδειγμα η μετάβαση στη ζώνη που απαιτεί εισιτήριο που γίνεται περνώντας απλά από ανοξείδωτα αυτόματα μηχανήματα απροσδόκητα, μέσ’ στο ίσιωμα, σαν αυτά των σούπερ μάρκετ, παραπέμπουν σε ατμόσφαιρα εμπορικού κέντρου. Οι κρυμμένες προθέσεις, οι ανειλικρινείς αιτιολογίες, οι κατασκευαστικές αστοχίες συνιστούν κακή αρχιτεκτονική και εν προκειμένω ύβρη.

 http://www.sadas-pea.gr/ARXITEKTONES_70.pdf