ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ
(ΤΜΗΜΑ Ε’)

ΑΙΤΗΣΗ
1. του Γαβριήλ Παπασαράντη του Θεόφιλου, κατοίκου Αθηνών, οδός Φωτομάρα 22-24
2. της Στέλλας Μαρκαντωνάτου του Μάριου, κατοίκου Αθηνών, οδός Δημητρακοπούλου 88.
3. Ντενίζ Ρούκος του Λιονέλ Μπερνάρ, κατοίκου Αθηνών, οδός Φιλοπάππου 23.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΥΡΩΣΗ

1. της με αριθμ. πρωτ. ΥΠΠΟ/ΔΟΕΠΥ/ΤΟΠΥΝΣ/25/2746/23-1-2004 αποφάσεως του Υπουργού Πολιτισμού με την οποία καθορίσθηκαν οι όροι πρόσβασης και χρήσης μνημείων, αρχαιολογικών χώρων και ιστορικών τόπων (ΦΕΚ Β’ 88/23-1-2004).

2. κάθε άλλης συναφούς πράξεως ή παραλείψεως, προγενέστερης ή μεταγενέστερης.

*****

Α. Με την προσβαλλόμενη απόφαση καθορίσθηκαν οι όροι πρόσβασης και χρήσης μνημείων, αρχαιολογικών χώρων και ιστορικών τόπων, κατ’ επίκληση της εξουσιοδοτήσεως του άρθρου 46 παρ. 1 του ν. 3028/2002 (ΦΕΚ Α’ 153). Συγκεκριμένα, με το άρθρο 1 παρ. 1 της προσβαλλόμενης ορίσθηκε ότι η επίσκεψη στους οργανωμένους αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικούς τόπους ή και μνημεία ή μεμονωμένους σημαντικούς χώρους ή μνημεία είναι δυνατή μόνο κατά τις ημέρες και ώρες της λειτουργίας τους. Περαιτέρω, με την παρ. 3 του ίδιου άρθρου προβλέφθηκε ότι η είσοδος στους ανωτέρω χώρους είναι δυνατή μόνο με την καταβολή του κατά το νόμο εισιτηρίου.

Οι αιτούντες είναι κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής του Λόφου του Φιλοπάππου του Δήμου Αθηναίων. Μετά από σχετική αίτηση του πρώτου από αυτούς, πληροφορήθηκαν ότι οι ως άνω ρυθμίσεις της προσβαλλόμενης καταλαμβάνουν και την ευρύτερη περιοχή του λόφου του Φιλοπάππου που έχει χαρακτηρισθεί ως αρχαιολογικός χώρος (ΦΕΚ Β’ 606/1976 και 387/1983). Συγκεκριμένα, η Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού, με το με αριθμ. πρωτ. ΥΠΠΟ/ΓΔΑΠΚ/ΑΡΧ/Α1/Φ01/11011/799/18-2-2004 έγγραφό της, πληροφόρησε τους αιτούντες ότι, κατ’ εφαρμογή της προσβαλλόμενης, στον λόφο του Φιλοπάππου πρόκειται να τοποθετηθούν θύρες, οι οποίες θα παραμένουν ανοικτές κατά τη διάρκεια της ημέρας και θα κλειδώνονται τη νύκτα. Περαιτέρω, τους πληροφόρησε ότι η επίσκεψη του κοινού στον επίμαχο χώρο θα γίνεται μόνον με καταβολή εισιτηρίου.

Β. Οι αιτούντες έχοντας προφανές άμεσο και ενεστώς έννομο συμφέρον ζητούν την ακύρωση της προσβαλλόμενης, κατά το μέρος που με αυτήν περιορίζεται το δικαίωμα ελεύθερης πρόσβασης στον λόφο του Φιλοπάππου. Και τούτο, για τους ακόλουθους λόγους και για όσους επιφυλάσσονται να προσθέσουν εν καιρώ:

1. Η προσβαλλόμενη καθ’ ό μέτρο περιορίζει το δικαίωμα των αιτούντων και εν γένει του κοινού να απολαμβάνουν ελεύθερα τόσο τον κοινόχρηστο όσο και τον αρχαιολογικό χώρο του Λόφου του Φιλοπάππου αντίκειται στα άρθρα 24 παρ. 1 και 25 παρ. 1 Σ. Πράγματι, το άρθρο 24 παρ. 1 Σ. καθιερώνει ατομικό δικαίωμα στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Ειδικότερη έκφανση του δικαιώματος αυτού αποτελεί το δικαίωμα ελεύθερης πρόσβασης στους κοινόχρηστους και στους αρχαιολογικούς χώρους που αποτελούν κοινό αγαθό, η απόλαυση του οποίου πρέπει να γίνεται από όλους κατά τρόπο ανενόχλητο. Οι μόνοι ανεκτοί περιορισμοί στην άσκηση του δικαιώματος αυτού είναι εκείνοι που επιβάλλονται από προφανείς λόγους δημοσίου συμφέροντος και συγκεκριμένα από λόγους προστασίας του περιβάλλοντος, χωρίς ωστόσο η προστασία αυτή να αποτελεί αυτοσκοπό που δικαιολογεί οποιοδήποτε περιοριστικό μέτρο. Αντίθετα, τα μέτρα αυτά πρέπει να είναι κάθε φορά ανάλογα προς τον επιδιωκόμενο σκοπό (άρθρο 25 παρ. 1 Σ.) και να αποβλέπουν στη δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων για να είναι δυνατή η απόλαυση του περιβάλλοντος από όλους του πολίτες αδιακρίτως. Πολύ περισσότερο, όταν τα μέτρα αυτά ανατρέπουν πάγιες και σταθερές καταστάσεις που ισχύουν από μακρού χρόνου.

Εν προκειμένω, όπως είναι γνωστό, ο Λόφος του Φιλοπάππου, εκτός από αρχαιολογικός ήταν ανέκαθεν ένας από τους σπάνιους χώρους αναψυχής και περιπάτου όχι μόνο για τους κατοίκους της περιοχής αλλά για όλους του κατοίκους της Αθήνας. Ο πρότυπος σχεδιασμός και η διαμόρφωση του Λόφου από τον αρχιτέκτονα Πικιώνη τη δεκαετία του 1950 απέβλεψε ακριβώς στη δημιουργία ενός καλαίσθητου χώρου αναψυχής γύρω από τα μνημεία της περιοχής (λόφοι Νυμφών, Μουσών και Πνύκας), στον οποίο θα έχει ελεύθερη πρόσβαση και θα απολαμβάνει κάθε πολίτης. Στόχος του σχεδιασμού αυτού ήταν εξ αρχής η ανάδειξη των μνημείων της περιοχής μέσα από την ένταξή τους στη ζωή της πόλης και των κατοίκων της. Με άλλα λόγια, ο λόφος του Φιλοπάππου, κατά τον προορισμό του, αποτελούσε ανέκαθεν κοινό αγαθό, το οποίο μπορούσαν να απολαμβάνουν κατά τρόπο ανενόχλητο όλοι οι πολίτες χωρίς όρους και προϋποθέσεις.

Η προσβαλλόμενη προβλέποντας για πρώτη φορά περιορισμούς και επιβάλλοντας την καταβολή εισιτηρίου για την πρόσβαση στον εν λόγω χώρο, εισήγαγε ανεπίτρεπτο περιορισμό στο δικαίωμα των αιτούντων να απολαμβάνουν το εν λόγω κοινό αγαθό. Και τούτο, χωρίς να συντρέχει κανένας προφανής λόγος δημοσίου συμφέροντος. Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν ήθελε θεωρηθεί ότι τα εν λόγω μέτρα επιβλήθηκαν για λόγους προστασίας των μνημείων της περιοχής από παράνομες δραστηριότητες, όπως ισχυρίζεται η Διεύθυνση Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού στο προαναφερθέν έγγραφό της, και πάλι δεν δικαιολογούνται. Διότι είναι προφανές ότι ούτε το ωράριο λειτουργίας ούτε πολύ λιγότερο η επιβολή εισιτηρίου αποτρέπουν άνευ άλλου τινός τις δραστηριότητες αυτές. Πάντως, οι περιορισμοί αυτοί στο μέτρο που αφορούν το σύνολο της περιοχής του Λόφου του Φιλοπάππου είναι δυσανάλογα επαχθείς. Κοντολογίς, η προσβαλλόμενη εισάγει υπέρμετρο περιορισμό στο δικαίωμα των αιτούντων να απολαμβάνουν το περιβάλλον που δεν είναι ούτε αναγκαίος και πρόσφορος ούτε stricto sensu ανάλογος προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.

Για τους λόγους αυτούς, η προσβαλλόμενη είναι παράνομη και ακυρωτέα.

2. Η προσβαλλόμενη καθ’ ό μέτρο εισάγει περιορισμούς στο κατά το άρθρο 24 παρ. 1 Σ. δικαίωμα στο περιβάλλον υπερβαίνει την εξουσιοδότηση του άρθρου 46 παρ. 1 του ν. 3028/2003. Πράγματι, η τελευταία αυτή διάταξη, παρέχει εξουσιοδότηση στον Υπουργό Πολιτισμού να καθορίσει με απόφασή του τους όρους και τις προϋποθέσεις επίσκεψης του κοινού στο σύνολο ή σε κατηγορία οργανωμένων αρχαιολογικών χώρων. Η εξουσιοδότηση αυτή, ωστόσο, δεν επιτρέπει την εισαγωγή περιορισμών σε ατομικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα ελεύθερης απόλαυσης των κοινών αγαθών. Άλλωστε, η εισαγωγή περιορισμών στην άσκηση ατομικών δικαιωμάτων, δεν θα μπορούσε σε καμιά περίπτωση να αποτελέσει αντικείμενο ρύθμισης της προσβαλλόμενης, καθ’ όσον δεν συνιστά ειδικότερο θέμα ούτε θέμα λεπτομερειακού ή τοπικού χαρακτήρα ή έστω τοπικού ενδιαφέροντος (άρθρο 43 παρ. 2 Σ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
και για όσους οι αιτούντες επιφυλάσσονται να προσθέσουν εν καιρώ

ΖΗΤΟΥΝ

Να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη απόφαση.

Να καταδικασθεί το αντίδικο ελληνικό δημόσιο στην εν γένει δικαστική δαπάνη τους.

Αντίκλητό τους ορίζουν την Δικηγόρο Αθηνών Ελεούσα Κιουσοπούλου, οδός Βαλαωρίτου 12, τηλ. 210-3600187.

Αθήνα, 19 Μαρτίου 2004
Η πληρεξούσια Δικηγόρος,