ΓΙΑΤΙ ΛΕΜΕ ΝΑΙ ΣΤΑ ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ (απόσπασμα από το βιβλίο του "σπάστε τη σιωπή")

Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύθηκε στον Οικονομικό Ταχυδρόμο στις 20 Απριλίου 1989 στη στήλη "Παιδεία". Μαζί με το άρθρο αυτό ο "Οικονομικός Ταχυδρόμος" δημοσίευσε το ακόλουθο σχόλιο:

"Το κείμενο που ακολουθεί βασίζεται σε εισήγηση των φοιτητών μελών της Κ. Ε. της ΟΝΝΕΔ (Νεολαίας της Ν. Δημοκρατίας) και μελών του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου φοιτητών της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης Ευριπίδη Στυλιανίδη και Μαν. Κοττάκη στην Επιτροπή Προγράμματος Παιδείας της Νέας Δημοκρατίας. Μας εστάλη ως απάντηση σε πολλά επιχειρήματα που περιέχονται στο άρθρο του τ. Γενικού Γραμματέα κ. Διον. Κλάδη εναντίον των ιδιωτικών πανεπιστήμιων ("Οικονομικός" 12.1.1989) και προκάλεσε τόσο ευρεία συζήτηση από τις στήλες του περιοδικού μας, η οποία εβδομάδες συνεχίζεται. Ας σημειωθεί επίσης ότι οι προτάσεις που περιέχονται στο κείμενο αυτό για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων εγκρίθηκαν από τη Γενική Συνέλευση του Συλλόγου των Φοιτητών Νομικής του Πανεπιστημίου Θράκης με ψήφους 83 υπέρ και 75 κατά

Εδώ ίσως ήταν σκόπιμο να υπογραμμιστεί η κατ' αρχήν αντίδραση που συνάντησε η πρόταση της ΔΑΠ -ΝΔΦΚ του ΔΠΘ για τα μη κρατικά πανεπιστήμια στην αντίστοιχη επιτροπή προγράμματος της Ν. Δημοκρατίας, ώσπου να υιοθετηθεί. Επετεύχθη η αποδοχή αυτής της θέση όταν κατέσθη πολιτικό ζήτημα αιχμής της φιλελεύθερης νεολαίας και έτυχε της αποδοχής της πλειοψηφίας των φοιτητών, όπως κατεγράφη τόσο σε φοιτητικές συνελεύσεις, όσο και στις φοιτητικές εκλογές σ' όλη την Ελλάδα.

Θα ήταν παράλειψη να μην τονισθεί το ότι η επεξεργασία των θέσεων αυτών όπως και άλλων για τα ιδιωτικά ΜΜΕ ξεκίνησε απ' τους συνεργάτες -συμφοιτητές του γράφοντος στη ΔΑΠ-ΝΔΦΚ Νομικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης με τους οποίους διήνυσε πολλά βράδια συζητήσεων και μελέτης για την εκπόνηση αυτών των προτάσεων.

Η εκρηκτική κατάσταση που έχει δημιουργηθεί σήμερα στο χώρο της Παιδείας φέρνει στην επιφάνεια τα βαθύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα μας στον τομέα αυτό και προβάλλει έντονα τις επιτακτικές αναγκαιότητες που πρέπει να μας απασχολήσουν στα πλαίσια των πρωτόγνωρων εξελίξεων, που συντελούνται στις χώρες της ΕΟΚ και γενικότερα στον Δυτικό κόσμο.

Τρία είναι τα βασικά γνωρίσματα που αναδεικνύουν την εποχή μας ως ιδιαίτερα μεταβατική και γι' αυτό ιδιαίτερα κρίσιμη:

α) καθημερινή αύξηση των αναγκών σε επιστήμονες και τεχνικούς υψηλού επιπέδου στους τομείς της οικονομίας, της πολιτικής και της διοίκησης.

β) Έκρηξη γνώσεων θεωρητικών και πρακτικών σ' όλους τους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας.

γ) Αύξηση του αριθμού των σπουδαστών σ' όλες τις βαθμίδες της Εκπαίδευσης.

Σήμερα σ' όλες τις προηγμένες χώρες του κόσμου και σε όλους του τομείς της ζωής εισάγονται με ταχύτητα ο αυτοματισμός και η ηλεκτρονική μηχανή. Εγκαταστάσεις δηλαδή και συσκευές λεπτές, πολύπλοκες και πανάκριβες που δεν μπορούμε να Ης εμπιστευτούμε παρά μόνο "στα μυαλά" εκείνων που θα τις χρησιμοποιήσουν, όχι στα χέρια τους. Πέρασε λοιπόν ο καιρός που το μεγάλο πλήθος των απασχολουμένων σε οποιαδήποτε εργασία ήταν άνθρωποι με περιορισμένη γενική και επαγγελματική μόρφωση και μόνον μικρός αριθμός ειδικευμένων αποτελούσε το επιτελικό προσωπικό της κορυφής. Σήμερα το σχήμα έχει αναστραφεί. Ακόμα και μικρές επιχειρήσεις και υπηρεσίες δεν μπορούν να έχουν την απόδοση που η εποχή μας απαιτεί, χωρίς πολλά, όχι μόνο καλά εκπαιδευμένα, αλλά και μετεκπαιδευόμενα στελέχη.

Ο δημιουργικός ανταγωνισμός των μεγάλων μονάδων παραγωγής και διοίκησης στην κατάκτηση νέων και τελειότερων μέσων και μεθόδων έχει δημιουργήσει έναν πυρετό ερευνών σε πρωτόγνωρη για τον άνθρωπο κλίμακα. Είναι λοιπόν ευνόητο ότι όσο προχωρούν προς αυτήν την κατεύθυνση οι προηγμένες χώρες θα χρειάζονται στρατιές επιστημόνων και τεχνικών υψηλής στάθμης ικανών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των αρχών του 21ου αιώνα. Η διαπίστωση αυτή οδήγησε στην τοποθέτηση της εκπαίδευσης στο κέντρο του κρατικού ενδιαφέροντος. Από το σημείο αυτό άρχισε ο προβληματισμός και η συστηματική μελέτη για το είδος και τη μορφή της, που κατέληξε στην καθιέρωση του συστήματος της ελεύθερης ανταγωνιστικής παιδείας. Ελεύθερη και ανταγωνιστική παιδεία όμως δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς την ιδιωτική Εκπαίδευση.

Πράγματι σ' όλες τις αναπτυγμένες χώρες σήμερα η ιδιωτική εκπαίδευση όχι μόνο κατέχει κύρια θέση, αλλά και σε πολλές απ' αυτές χρηματοδοτείται από το κράτος, παράλληλα με την Δημόσια Εκπαίδευση. Ο συνεχής προβληματισμός, ο έντονος ανταγωνισμός, το πνεύμα της αξιοκρατίας οδηγούν στην αύξηση της απόδοσης των ιδιωτικών σχολείων, ενώ συγχρόνως η ελευθερία εκλογής αυξάνει περισσότερο την προσπάθεια για την ποιοτική αναβάθμιση και της δημόσιας παιδείας.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η τεχνολογική ανάπτυξη, το νέο πνεύμα του καιρού μας, δεν έχει εισαχθεί ακόμα στην Ελληνική Εκπαίδευση. Αυτοί που προγραμματίζουν την εκπαιδευτική μας πορεία δεν έχουν συνειδητοποιήσει ή δεν θέλουν να συνειδητοποιήσουν ότι οι καιροί μας άλλαξαν, ότι η νοοτροπία και οι συνήθειες ζωής των ανθρώπων του σήμερα πρέπει να διαμορφώνονται με τα πορίσματα των ερευνών για τις ανάγκες του μέλλοντος. Πώς είναι δυνατόν να αναμένουμε τεχνολογική ανάπτυξη και κατά συνέπεια οικονομική ανάπτυξη, όταν το ανθρώπινο δυναμικό που βγαίνει από τα εκπαιδευτικά μας ιδρύματα είναι εφοδιασμένο με γνώσεις, που ενδιέφεραν την περασμένη εικοσαετία και όχι την εποχή που έρχεται;

Στην Ελλάδα, εδώ και χρόνια στο όνομα της λαϊκιστικής πολιτικής, που έχει σαν άξονα της τον εξορκισμό της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, δεν είχε ακουστεί λέξη για ιδιωτικά πανεπιστήμια. Η αντίδραση όχι μόνο της Αριστεράς, αλλά και συντηρητικών κύκλων στο άκουσμα της πρότασης για ίδρυση ιδιωτικών ΑΕΙ, ήταν σπασμωδική. Άναρθρες κραυγές περί "παιδείας δύο ταχυτήτων", περί "εμπορευματοποίησης της γνώσεως" ακούστηκαν. Πέραν αυτών όμως, επιχείρημα ουδέν.

Πρόσφατα όμως με την πρόταση για συνύπαρξη Δημοσίων - Ιδιωτικών πανεπιστημίων στις φοιτητικές εκλογές ο προβληματισμός αναθερμάνθηκε.

         Τους αφορισμούς των ιδιωτικομάχων αντικατέστησε ο διάλογος. Ανεξάρτητα από το γεγονός αν καθένας μας συμφωνεί ή όχι με την προοπτική της ίδρυσης ιδιωτικών ΑΕΙ σίγουρο είναι πως μια εξαντλητική αντιπαράθεση επιχειρημάτων θα δώσει στο καίριο αυτό θέμα τις πραγματικές του διαστάσεις, απαλλαγμένο πλέον από τις επιδράσεις του λαϊκισμού, με τον οποίο το περιβάλλουν οι δυνάμεις της Αριστεράς.

Αποτελεί βέβαια χάσιμο χρόνου το να προσπαθεί κανείς να αποδείξει το χάλι των ελληνικών ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Ας δούμε όμως, έστω φωτογραφικά το πορτραίτο των ΑΕΙ μας τέσσερα χρόνια πριν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση του 1992.

-     Το επίπεδο των παρεχομένων γνώσεων στις περισσότερες σχολές είναι απελπιστικά χαμηλό, τόσο ώστε και η πρύτανης του πανεπιστημίου του Παρισιού, κ. Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ να δηλώσει πως οι Έλληνες μεταπτυχιακοί φοιτητές στη Γαλλία έχουν ελλιπή κατάρτιση.

-    Τα προγράμματα σπουδών δεν ανταποκρίνονται στις νέες ανάγκες και εμφορούνται από αντιλήψεις, που κάθε άλλο παρά προάγουν την εκπαιδευτική διαδικασία.

-    Το καθεστώς που ισχύει για τα συγγράμματα προκαλεί θυμηδία, προχειρογραμμένα και απαρχαιωμένα όπως είναι τα περισσότερα, το μόνο που προσφέρουν στον φοιτητή είναι κάποια ψήγματα γνώσης. Η επιβολή του ενός και μοναδικού συγγράμματος είναι η απεικόνιση του γνωστικού ολοκληρωτισμού που διαπνέει την πολιτεία, η οποία αντιμετωπίζει το ζήτημα με ημίμετρα χωρίς ολοκληρωμένη αντίληψη.

- Η υλικοτεχνική υποδομή των ανωτέρων και ανωτάτων σχολών σχεδιάστηκε με ερασιτεχνικό τρόπο έχοντας σαν συνέπεια την ταλαιπωρία του συνόλου των μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας.

- Σ' όλα αυτά ας προστεθεί η ουσιαστική ανυπαρξία μεταπτυχιακών σπουδών, μολονότι ο νόμος - πλαίσιο ονειρεύεται την ύπαρξη τους, καθώς και την έλλειψη έρευνας.

Συμφωνούμε όλοι λοιπόν πως η εικόνα της δημόσιας εκπαίδευσης σήμερα δεν είναι κολακευτική για ένα κράτος που είναι "υπό ανάπτυξη". Οι Έλληνες φορολογούμενοι, και αυτό ίσως είναι το τραγικότερο, πληρώνουν για μια "ποιοτική ανέλιξη" της παιδείας όπως θα 'λεγε και ο κ. Τρίτσης και καλυτέρευση δεν βλέπουν. Αν κανείς μπει στον κόπο να ελέγξει που πηγαίνουν αυτά τα χρήματα, θα διαπιστώσει έντρομος ότι οι κρατούντες μ' αυτά προσπαθούν να καλύψουν τα ελλείμματα των δημοσίων οργανισμών, να εξυπηρετήσουν την αποπληρωμή του δημοσίου χρέους, να πληρώσουν τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων και τις συντάξεις των 1,2 εκατομμυρίων συνταξιούχων....

Το Νομικό πλαίσιο λειτουργίας των ΑΕΙ και τι προτείνουμε εμείς

Είναι γνωστό ότι το αποκλειστικό δικαίωμα στην παροχή της ανώτατης παιδείας ανήκει στο κράτος (αρ. 16, Σύνταγμα 1975). Η σύνδεση του εκπαιδευτικού έργου με την δημόσια εξουσία όμως δεν είναι κάτι δεδομένο από την φύση του έργου ή της εξουσίας. Αντίθετα σχετίζεται με τις ιστορικές εξελίξεις και τις μεταβολές των αντιλήψεων. Σε παλαιότερες εποχές, όταν ο ρόλος του κράτους ήταν γενικά περιορισμένος πολλές λειτουργίες, ανάμεσα σ' αυτές και η παιδεία, βρίσκονταν έξω από τα καθήκοντα του κράτους. Η παιδεία ήταν μια ιδιωτική υπόθεση που την ασκούσαν ιδιώτες, το πολύ θρησκευτικές οργανώσεις και προορίζονταν για λίγους και μάλλον ευκατάστατους. Στην εποχή μας οι αντιλήψεις για το ρόλο του κράτους έχουν υποστεί βαθιά μεταβολή, τώρα του αναγνωρίζεται μια ευρύτατη ευθύνη για την ευημερία των πολιτών, που εκδηλώνεται με την επέκταση του ρόλου του σε θέματα κοινωνικής πολιτικής, ανάμεσα σ' αυτά είναι και η Παιδεία. Όταν όμως ο συνταγματικός νομοθέτης διακήρυσσε το 1975 ότι η "Παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του κράτους" δεν παραγνώριζε πως ο ρόλος αυτός ήταν δύσκολος. Γι' αυτό άλλωστε και επέτρεψε την ίδρυση ιδιωτικών σχολείων.

Αναγνωρίζοντας ότι "δεν έχει ακόμα τα μέσα να εξασφαλίσει για όλους τους πολίτες παιδεία ικανοποιητικής στάθμης" (Γ. Κουμάντος, γνωμοδότηση για εγκατάσταση ξένων σχολείων στην Ελλάδα, Νo Β τόμος 34 σελ. 384-385, 12.2.1986) άναψε το "πράσινο φως" για ίδρυση ιδιωτικών σχολείων "μεριμνώντας όμως ώστε οι προϋποθέσεις για την ίδρυση και την λειτουργία τους, η εποπτεία και η υπηρεσιακή κατάσταση του διδακτικού προσωπικού να ρυθμίζονται με νόμους και έτσι να εξασφαλίζουν την επίτευξη των σκοπών που το Σύνταγμα τάσσει για την παιδεία και γενικότερα την εναρμόνιση της λειτουργίας τους προς τη λειτουργία των κρατικών εκπαιδευτηρίων". Πράγματι τα ιδιωτικά σχολεία είναι τα εποπτευόμενα από το κράτος (βλ. και απόφαση ΣτΕ 576/81) και είναι τόσο ασφυκτικός ο κρατικός έλεγχος ώστε ο πρόεδρος του πανελληνίου Συνδέσμου Ιδιοκτητών Ιδιωτικών Τεχνικών σχολών, κ. Κ. Καρκανιάς να δηλώσει:" Τι κάνουμε εμείς στην ιδιωτική εκπαίδευση; Θα φανεί αστείο. Εμείς προσλαμβάνουμε σ' όλα τα πρακτικά μαθήματα καθηγητές που μας επιβάλλει το Υπουργείο Παιδείας και εκτός απ' αυτούς έχουμε τουλάχιστον έναν καθηγητή της επιλογής μας, ο οποίος είναι επίσης επιστήμονας, αλλά ο οποίος δουλεύει και έχει δουλέψει στο παρελθόν στην ειδικότητα εκείνη που εξασφαλίζει ότι έχει την εμπειρία να διδάξει και τον πληρώνουμε επιπλέον" (βλ. Περιοδ. Ελλάδα και ΕΟΚ, τ. 10 σελ. 36).

Παρατηρεί κανείς ότι μολονότι ο συνταγματικός νομοθέτης απαγόρευσε την ίδρυση ιδιωτικών ΑΕΙ, έδωσε το στίγμα της αντίληψης του για την ιδιωτική παιδεία, έτσι ώστε σε μελλοντική σκέψη για ίδρυση τους να υπάρχει ένα μοντέλο λειτουργίας τους. Τηρουμένων των αναλογιών λοιπόν το ίδιο μπορεί να συμβεί για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Θα υφίσταται λοιπόν δημόσιος έλεγχος. Θα ασκείται αυστηρά χωρίς όμως να παρεμβάλλει εμπόδια στην σημερινή καταλοιδορούμενη αυτοτέλεια τους και στις δημιουργικές του πρωτοβουλίες. Γι' αυτό δεν πρέπει να φοβόμαστε την COCA-COLA όπως λέει η ΠΑΣΠ. Αν είναι κάτι που πρέπει να μας φοβίζει όλους μας σήμερα είναι η ανεξέλεγκτη λειτουργία των διαφόρων κέντρων ελευθέρων σπουδών. Εκμεταλλευόμενοι διάφοροι ιδιώτες το νομικό καθεστώς που ίσχυε επί Ιωάννη Μεταξά (Ν. 9/1935) και αφήνει ένα παραθυράκι περί "σπουδαστηρίων ελευθέρων σπουδών" ίδρυσαν διάφορα κέντρα Ελευθέρων Σπουδών, που λειτουργούν εντελώς ανεξέλεγκτα υπό τις ευλογίες του Υπουργείου Παιδείας. Πως να μην συμβαίνει άλλωστε κάτι τέτοιο όταν παιδιά Υπουργών του ΠΑΣΟΚ φοιτούν σ' αυτά; ΜΠΟΡΕΙ βέβαια στο "Συμβόλαιο με το λαό" να διακηρύσσεται ότι "η ιδιωτική εκπαίδευση, η φοίτηση των Ελλήνων στα ξένα σχολεία αποτελούν παραχάραξη της Συνταγματικής επιταγής και δεν έχουν θέση σε μια δημοκρατική κοινωνία" αλλά στην πράξη.... Ας μην φωνάζει λοιπόν η ΠΑΣΠ κατά της ιδιωτικοποίησης.

Να ένα καλό ερώτημα. Η απάντηση είναι θετική. Όλο και περισσότεροι νέοι στρέφουν σήμερα την προσοχή τους στα δρώμενα στον χώρο της ανώτατης ιδιωτικής εκπαίδευσης. Και είναι όλο και περισσότεροι αυτοί, που καταφάσκουν στην προοπτική της ίδρυσης ιδιωτικών ΑΕΙ στην Ελλάδα (μετά φυσικά από την ενδεικνυόμενη συνταγματική αναθεώρηση). Πιο συγκεκριμένα. Το 1983 οι Έλληνες φοιτητές στα ελληνικά πανεπιστήμια ανέρχονταν στους 98.546, στα δε πανεπιστήμια εξωτερικού σπούδαζαν 44.046 δηλαδή το 44,69% του συνολικού αριθμού των φοιτητών! Ακόμα. Σε γκάλοπ που διενέργησε η εταιρεία ΔΗΜΕΛ στις 22-29/6/88 στο Νομό Αττικής για λογαριασμό της εφημ. ΝΕΑ έθεσε το ερώτημα: "Τα ξένα πανεπιστήμια να ιδρύουν παραρτήματα στην Ελλάδα για να μην φεύγουν φοιτητές και συνάλλαγμα στο εξωτερικό;". Θετικά απάντησε το 56,86%, αρνητικά το 37,76% , αδιάφορα το 5,36%. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 28,33% των ψηφοφόρων του ΚΚΕ του 1985 συναινεί, σύμφωνα με τα γκάλοπ σε μια τέτοια προοπτική (βλ. εφημ. ΝΕΑ 3/10/1988).

Τα επιχειρήματα

Θα πει κανείς: Ωραία όλα τα παραπάνω, μα η παιδεία είναι τόσο απλή υπόθεση ώστε να την αφήνουμε σε χέρια ιδιωτών; Την απάντηση δίδει η κατεξοχήν πολέμιος του θεσμού, η Αριστερά, που παραδέχεται ότι στα ιδιωτικά ΑΕΙ παρέχεται καλύτερης ποιότητας εκπαίδευση. Ο ανταγωνισμός που αναγκαία θα υπάρξει από την παράλληλη λειτουργία ιδιωτικών και δημόσιων ΑΕΙ θα συμβάλει και στην αναβάθμιση της Παιδείας. Αν μάλιστα το κράτος θεσπίσει ειδικά κίνητρα για τα αποδοτικότερα ΑΕΙ, τότε είναι που όλοι θα ριχθούν στη μάχη του δημιουργικού ανταγωνισμού. Επιτέλους, ας μην ντρεπόμαστε να το λέμε, η παγκόσμια ανάπτυξη στηρίχθηκε και στηρίζεται στην έφεση για άμιλλα. Είτε το θέλουν μερικοί είτε όχι ο ανταγωνισμός βρίσκεται στη βάση κάθε προόδου. Ας μη ξεχνούμε ότι ολόκληρη η Ελληνική Ραδιοφωνία αναγκάστηκε να ανασυνταχθεί και να καλυτερεύσει το πρόγραμμα της για να αντιμετωπίσει τη ζωογόνα πρόκληση Δημοτικών και ιδιωτικών ραδιοσταθμών.

Το αντεπιχείρημα που προτάσσει η Αριστερά είναι "πως θα γίνει αυτό; Μήπως αναβαθμίσθηκε η λειτουργία των δημοσίων σχολείων με τη λειτουργία των ιδιωτικών; "Το επιχείρημα μοιάζει λογικοφανές, αλλά παραβλέπει κάτι σημαντικό. Η δεσπόζουσα θέση των δημοσίων σχολείων δεν διαταράχθηκε καθόλου από την ίδρυση των ιδιωτικών. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΣΥΕ για την σχολική χρονιά 1984-85 τα Δημόσια Σχολεία είναι 16.401, τα δε ιδιωτικά 695 (ποσοστό 4,3%)!! Για ποιο ανταγωνισμό να μιλήσει κανείς λοιπόν;

Το ερώτημα "ναι ή όχι στα ιδιωτικά ΑΕΙ" έχει και μια άλλη έκφανση. Τη μαζική μετανάστευση Ελλήνων νέων στα πανεπιστήμια του εξωτερικού. Όπως προκύπτει από επίσημα στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας που κατατέθηκαν στη Βουλή (Κυρ. Ελευθεροτυπία 7/2/88) το ύψος του σπουδαστικού συναλλάγματος το οποίο δαπανήθηκε στο 11μηνο Ιανουαρίου - Νοεμβρίου 1987 έφθασε τα 112.465.000 δολάρια. Ακόμα σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος (Μεσημβρινή 21/10/88 σελ 15) οι δαπάνες για σπουδές στο εξωτερικό στο πεντάμηνο Ιανουαρίου - Μαΐου 1988 παρουσίασαν αύξηση 43,5% σε σύγκριση με το αντίστοιχο χρονικό διάστημα. Συγκεκριμένα, ενώ το 1987 στο ίδιο διάστημα είχαν δαπανηθεί 48 εκ. δολ. το 1988 δαπανήθηκαν 68,9 εκατ.

Και εκτός από τη συναλλαγματική αφαίμαξη τίθεται το ερώτημα: Τι είναι κοινωνικά δίκαιο; Να έχουν τη δυνατότητα τα παιδιά των πλουσίων να σπουδάζουν στο εξωτερικό ή μήπως να την έχουμε και εμείς με _την ίδρυση ιδιωτικών ΑΕΙ στην Ελλάδα; Πρέπει ή δεν πρέπει να έχουν όλοι το δικαίωμα των ίσων ευκαιριών στη γνώση; Λέγεται και γράφεται από τους επικριτές της ιδιωτικής παιδείας, ότι αυτοί που έχουν χρήματα θα πληρώνουν χωρίς κόμπλεξ τα δίδακτρα των ιδιωτικών πανεπιστημίων, ενώ οι υπόλοιποι θα αρκούνται στην πιθανή εισαγωγή τους στα υποβαθμισμένα Πανεπιστήμια του Δημοσίου. Θα μπορούσαμε να τους πούμε: Και τα παιδιά που προέρχονται από τις ασθενέστερες εισοδηματικές τάξεις αναγκάζονται να σπαταλούν 300.000 και 400.000 δρχ. όταν εισάγονται σε πανεπιστήμια μακριά από το σπίτι τους (ας υπολογίσει κανείς νοίκια, κοινόχρηστα, έξοδα συντήρησης κλπ.) . Χωρίς κόμπλεξ αναγκάζονται οι γονείς να βάζουν βαθιά το χέρι στην τσέπη όταν τα παιδιά τους εισάγονται σε διαφορετικά περιφερειακά Πανεπιστήμια χωρίς δικαίωμα μετεγγραφής από το ένα στο άλλο.

Όμως η ΔΑΠ - ΝΔΦΚ δεν στέκεται μόνο σ' αυτά τα επιχειρήματα. Λέει όχι στη Δωρεάν Παιδεία για τους προνομιούχους. Προτείνει την καθιέρωση ενός ευρύτατου συστήματος υποτροφιών για τους οικονομικά ασθενέστερους, όπως συμβαίνει στην Δυτική Ευρώπη. Στη Δυτική Γερμανία το κράτος Χρηματοδοτεί τις σπουδές των νέων που προέρχονται από φτωχές οικογένειες μέσω του συστήματος Bafog (βλέπε σελ. 79 οδηγού Σπουδών Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκδόσεις Ελευθερουδάκη). Στην Αγγλία οι νέοι που μένουν μόνιμα για 3 χρόνια (Ordinary Residents) χρηματοδοτούνται επίσης (IBID).

Ένα άλλο σύστημα που θα άρει τις τυχόν αντιρρήσεις είναι ο θεσμός της εκπαιδευτικής επιταγής (προσομοιάζει πολύ με το σύστημα υποτροφιών). Έγινε γνωστό από τους φιλελεύθερους θεωρητικούς Henry Lepage, Guy Sorman και μελετάται. Ήδη και η Ελληνική Αριστερά το υιοθέτησε (βλ. περίοδ. "Επιχειρήματα" τ. 8, Οκτώβριο 88, προγραμματικές θέσεις της Ελλ. Αριστεράς για μια Δημοκρατική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση σελ. 27). Συγκεκριμένα η θέση της ΕΑΡ έχει ως εξής:

"....Για να λειτουργήσει με τον πλέον ευέλικτο τρόπο η προηγούμενη δομή θεσπίζεται η κάρτα διδάκτρων. Κάθε απόφοιτος του μέσου γενικού σχολείου που στρέφεται στην απόκτηση κάποιας ειδικότητας πανεπιστημιακής, τεχνικής, επαγγελματικής δικαιούται από το κράτος την κάρτα διδάκτρων, δηλ. μια κάρτα που ισοδυναμεί με χρηματικό ποσό και καλύπτει τις οικονομικές απαιτήσεις των διδασκόντων στο σχολικό σχήμα. Μ' αυτή την κάρτα, ο κάθε μαθητής πληρώνει τους δάσκαλους τους και επομένως μπορεί ελεύθερα να επιλέξει το προσφορότερο για αυτόν σχολικό σχήμα και φυσικά τον κατά τη γνώμη του καλύτερο δάσκαλο για την ειδίκευση του από τους πίνακες που καταρτίζει το περιφερειακό όργανο. Έτσι προκύπτουν μια σειρά θετικά αποτελέσματα:

- τα σχολικά σχήματα λειτουργούν ως σχολεία ελευθέρων συνεταιρισμένων δασκάλων, που δεν δημοσιοϋπαλληλοποιούνται και υπόκεινται στους νόμους της αγοράς.

- δεν επιβαρύνεται οικονομικά η οικογένεια μια και η κάρτα διδάκτρων καλύπτει τα δίδακτρα...".

Αυτά για τις θέσεις της ΕΑΡ. Ας θίξουμε όμως ένα άλλο θέμα. Την διαρροή εγκεφάλων (BRAIN DRAIN). Το γνωστό περιοδικό International Management αποκαλύπτει πως η Ελλάδα και η Ιρλανδία παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη διαρροή επιστημονικού δυναμικού προς το εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ στην Ελλάδα υπάρχουν 5.000 ερευνητές, στις ΗΠΑ υπάρχουν άλλες 4.000 Έλληνες ερευνητές, που απογοητευμένοι απ' το χάλι της παιδείας μας κατέφυγαν εκεί. Ίδρυση ιδιωτικών ΑΕΙ θα σημαίνει την παλιννόστηση πολλών απ' αυτούς καθώς και την τόνωση της έρευνας.

Τέλος ας μη διαφεύγει πως τα ιδιωτικά πανεπιστήμια θα δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας μιας και θα χρειαστεί να στελεχωθούν από διοικητικούς υπαλλήλους και κατώτερο υπαλληλικό προσωπικό.

Να γιατί λέμε ΝΑΙ και στα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Όχι από στείρα διάθεση αντικρατισμού. Όχι από διάθεση "εξυπηρέτησης του μεγάλου κεφαλαίου". Μα γιατί βλέπουμε πως τα τετριμμένα συνθήματα που ακούγονται επί μια 20ετία, οι ανώδυνες λύσεις, δεν έχουν πέραση πια. Χρειάζεται να προτάξουμε λύσεις εφικτές όσο κόστος και αν έχουν αυτές....