Στην πιο «γκρίζα» πρωτεύουσα τηΣ Ευρώπης, με τα μόλις 2,5 τ.μ. πράσινου ανα κάτοικο, KAΠOIOI δήμαρχοι πιπιλούν την καραμέλα τηΣ «ανάπλασης» των λιγοστών ελεύθερων χώρων. Απέναντι τους, εκατοντάδες κάτοικοι που βγήκαν στα... πάρκα για να υπερασπιστούν το αυτονόητο, τις τελευταIεΣ νησίδες πρασίνου που απειλούνται με... μετάλλαξη. Συναντήσαμε μερικούς απ’ αυτούς και μαΣ μίλησαν για μπετόν αρμέ απόψεις και για πολύχρωμες δράσεις ελπίδας – που αποκλείουν εργολάβους, σπόνσορες, μπουλντόζες και AΛYΣOπρίονα.

Κείμενο Αφροδίτη ΠολIτη (politi@enet.gr), ΓιώργοΣ ΧριστοδουλόπουλοΣ (gchord@enet.gr), φωτ. JORDAN MAKAROF

Πόλη χωρίς ενεργούς πολίτες είναι μια άδεια, μια έρημη πόλη· εμείς θέλουμε πολίτες με προσωπικότητα, πολίτες με δική τους φωνή, συμμέτοχους και συνδιαμορφωτές – έτσι ήθελε τους πολίτες ο δήμαρχος Νικήτας Κακλαμάνης σε μία από τις προεκλογικές του ομιλίες. Ενεργούς και συμμέτοχους, αρκεί να συμφωνούν μαζί του. Αλλιώς, όταν οι πολίτες παραγίνονται ενεργοί, τότε γίνονται «μεταφερόμενοι θίασοι», «μπαχαλάκηδες», υποκινούμενοι ή αναρχικοί οικοφασίστες, που μεταφυτεύονται εκεί όπου δεν τους σπέρνουν, διεκδικώντας ελεύθερους χώρους, πράσινο, δέντρα και δημόσια άλση χωρίς αντίτιμο, εργολάβο και χορηγό.

O Oμέρ Πριόνης στην Πατησίων

Και τότε έρχονται τα ΜΑΤ να επιβάλουν την «τάξη», να προστατεύσουν δηλαδή τις μπουλντόζες που ισοπεδώνουν τα δημόσια πάρκα για να γίνουν ιδιωτικά πάρκινγκ, όπως συνέβη στις 26/1 με το μικρό αλσάκι στη συμ- βολή των οδών Κύπρου και Πατησίων με τη φλέβα νερού στο υπέδαφός του, το πάρκο Λέλας Καραγιάννη, όπως πολλοί κάτοικοι της περιοχής επιμένουν να συντηρούν στη μνήμη τους. «Μετρό χρειαζόμαστε εδώ και όχι πάρκινγκ» μας λέει η Αννα Μήτρου, κάτοικος της γειτονιάς. Ζει στην Κυψέλη, μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές της Αθήνας· το παρκάκι ήταν για κείνη μια διέξοδος, ένας χώρος όπου τα παιδιά της μπορούσαν να παίζουν, να συναναστρέφονται με τα γειτονόπουλα πατώντας πάνω στο τόσο σπάνιο –για το σύγχρονο υποβαθμισμένο αστικό περιβάλλον– χώμα. Τα πάρκινγκ της περιοχής, που υποτίθεται πως δεν επαρκούν, μένουν τις νυχτερινές ώρες κατά το ήμισυ άδεια, οι τιμές τους (120-170 ­ το μήνα για τα αυτοκίνητα) κρίνονται μάλλον απαγορευτικές για όσους από τους εργαζόμενους έλληνες και μετανάστες κατοίκους διαθέτουν Ι.Χ.

Η αιφνιδιαστική (ξημερώματα 26/1), και παρά την αντίθετη απόφαση της Διεύθυνσης Δασών Αττικής, κοπή των υπεραιωνόβιων δέντρων του πάρκου από συνεργεία του δήμου, αλλά και η κατά παράβαση των κανόνων του Αναπτυξιακού Νόμου χρηματοδότηση του έργου, ξεσήκωσαν τους κατοίκους: λαϊκές συνελεύσεις, blog στο διαδίκτυο (kiproukaipatision.blogspot.com), χιλιάδες υπογραφές, δικαστικές προσφυγές που οδηγούν σε προσωρινή αναστολή των έργων και σχέδια για την ουσιαστική ανάπλαση του πάρκου εν αναμονή της απόφασης του Πρωτοδικείου... Συναυλίες, προβολές ταινιών, παραστάσεις Καραγκιόζη κι ένα εντυπωσιακό ρεύμα αλληλεγγύης που ζωντανεύει την περιοχή, χαρίζοντας στο δήμαρχο απολαυστικά σατιρικά παρατσούκλια όπως «Ομέρ Πριόνης», «Δράκουλας της Πατησίων», «Νικηταράς ο δενδροφάγος», «Μπετοφρενής με το πριόνι»...

«Το πιο σημαντικό ήταν πως βρεθήκαμε με ανθρώπους που –αν και γείτονες– δεν γνωριζόμασταν» μας λέει η κ. Μήτρου, που συμμετείχε με τα παιδιά της στις δεντροφυτεύσεις και τις επιχειρήσεις καθαριότητας, στις οποίες εδώ και δύο χρόνια πρωτοστατεί η Επιτροπή των Κατοίκων της γειτονιάς, σε μια προσπάθεια να σώσει το πάρκο από την υποβάθμιση που φέρνει η εγκατάλειψή του από τους επίσημους φορείς. «Ο δήμος δεν είναι ιδιοκτήτης, αλλά διαχειριστής» μας λέει η Μαρία Σόφτση, επίσης κάτοικος της γειτονιάς. «Με τις κινήσεις του, όμως, αυτές απέδειξε πως δεν ξέρει να διαχειριστεί την περιουσία μας προς όφελός μας. Κι αυτό μας οδηγεί να σχεδιάσουμε, περιμένοντας την απόφαση του Πρωτοδικείου, ένα πάρκο-πρότυπο. Το οφείλουμε σ’ εμάς, στους παππούδες και τις γιαγιάδες που αναζητούν λίγη δροσιά το καλοκαίρι και, κυρίως, στα παιδιά μας, που καλούνται να μεγαλώσουν σ’ αυτό το ρυπογόνο περιβάλλον. Είμαστε οικογενειάρχες και όχι μπαχαλάκηδες!»

«Κανείς δεν έχει το ηθικό δικαίωμα να μεταχειρίζεται σαν κολονάκι ένα δέντρο που φύτρωσε τον 19ο αιώνα. Είναι ιστορία της πόλης· δεν είναι έπιπλο, ούτε ταμπέλα!» μας λέει ο αρχιτέκτονας-πολεοδόμος Hλίας Γιαννίρης, υπεύθυνος του Παρατηρητηρίου Ελεύθερων Χώρων της Αθήνας (www.asda. gr/elxoroi), καθηγητής στην Αρχιτεκτονική της Κρήτης, και συνεχίζει: «Το υπόγειο γκαράζ –που, όπως φαίνεται από τη σύμβαση, αν δεν τους προκύψει υπόγειο, μπορεί να το κάνουν και υπέργειο– θα μπορούσε ο δήμαρχος να το φτιάξει κάτω από μία λεωφόρο, όπως γίνεται σε όλη την Ευρώπη. Σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υπάρχει διαχείριση του πρασίνου, δεν διανοείται κανείς να κάνει γκαράζ κάτω από πάρκα, εκτός ίσως από τη Βουλγαρία, αλλά εκεί έχει ακόμη πολύ πράσινο. Σ’ εμάς, στο Λεκανοπέδιο, με το μικρότερο ποσοστό πρασίνου ανά κάτοικο στην Ευρώπη (2,5 τ.μ./κάτοικο), υπάρχει η τάση κάθε δήμαρχος να κάνει το πάρκο γκαράζ. Επιδοτούνται και από τον αναπτυξιακό νόμο οι θέσεις πάρκιγνκ, κάνουν και το εξής τέχνασμα, να κατασκευάζουν κάτω από 200 θέσεις κάθε φορά, ώστε να μην απαιτείται μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων». Το στοιχείο αυτό, προφανώς, δεν είναι άσχετο με το γεγονός ότι, ενώ η αρχική πρόβλεψη για το σχεδιαζόμενο πάρκινγκ στην Κύπρου και Πατησίων έκανε λόγο για 250 θέσεις στάθμευσης, στη σύμβαση του δήμου με την ανάδοχο εταιρεία ΔΟΜΟΤΕΚΑ αναφέρονται 184 θέσεις. Επιδοτούμενες, βεβαίως, με χρήματα των ελλήνων φορολογουμένων στο βωμό των επενδύσεων.

Το «φιλέτο» του άλσους Παγκρατίου

Οι επενδύσεις, όμως, δεν αφορούν μόνο θέσεις πάρκινγκ, αλλά και θέατρα και καφετέριες, όπως μαρτυρούν τα σχέδια «ανάπλασης» του άλσους Παγκρατίου. Εδώ ο δήμος της Αθήνας επιχειρεί να κατασκευάσει μέσα στο άλσος θέατρο, κυλικείο, ζαχαροπλαστείο και βοηθητικούς χώρους, συνολικής επιφάνειας 1.300 τ.μ. Και ενώ η συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο σχετικά με τις ενστάσεις της Επιτροπής Κατοίκων του άλσους Παγκρατίου κατά της σχετικής απόφασης του δήμου είναι ακόμη σε εκκρεμότητα, την ίδια μέρα (26/1) της κοπής των δέντρων στο παρκάκι της Κύπρου και Πατησίων, οι μπουλντόζες του δήμου έκαναν την εμφάνισή τους και στο άλσος Παγκρατίου, για ν’ αρχίσουν τα έργα αναβάθμισης της παιδικής χαράς – κάτι που αποτελεί και αίτημα της Επιτροπής των Κατοίκων.

Οι τελευταίοι, βέβαια, ήταν σε ετοιμότητα, καθώς τα δημαρχιακά σχέδια περί ανάπλασης δεν θα έμεναν μόνο στην εδώ και χρόνια εγκαταλειμμένη παιδική χαρά, αφού (σύμφωνα με τις εξαγγελίες του δημάρχου) περιλαμβάνουν καφετέρια και μόνιμο θέατρο, στα πρότυπα της «Ελεύθερης Σκηνής» που λειτουργούσε εκεί τη δεκαετία του ’80. «Eκατόν πενήντα συν πενήντα εννιά παιδικά θέατρα λειτουργούν σήμερα στην Αθήνα» θυμίζει ο Ευστάθιος Παπαευσταθίου, περίοικος. «Απειρα δε καφενεία λειτουργούν πέριξ του άλσους» συνεχίζει, θυμίζοντας στους παλιότερους Παγκρατιώτες πώς ήταν η οδός Υμηττού τα χρόνια του ’80, πριν ακόμη κοπούν τα δέντρα και μετατραπούν τα πεζοδρόμιά της σε μια τεράστια «παραλία», γεμάτη με τραπεζοκαθίσματα, που και σήμερα εξυπηρετούν τις δεκάδες καφετέριες οι οποίες έχουν από τότε ξεφυτρώσει κατά μήκος της.

«Ανέκαθεν το άλσος θεωρείται "φιλέτο" και προσελκύει όλους τους επιχειρηματίες καφετεριών και εστίασης» μας λέει η Ερση Παπαχρυσάνθου, από την Επιτροπή Κατοίκων. Πρόσφατα, με την υποστήριξη φορέων και της δημοτικής αντιπολίτευσης, προσέφυγε στη Γενική Διεύθυνση Δασών Αθηνών, στην Περιφέρεια Αττικής και στο υπουργείο Γεωργίας. Η απάντηση της Διεύθυνσης Δασών τη δικαίωσε: «Ενέργειες που θίγουν το χαρακτήρα πάρκου ή άλσους και αλλάζουν τη χρήση του διώκονται ως παράνομες» και πως «η αλλαγή της χρήσης πάρκου ή άλσους δεν δικαιολογείται, ακόμη και στην περίπτωση που αυτή επιχειρηθεί με πράξη της Διοίκησης» η πράξη αυτή πρέπει να διορθωθεί, αλλιώς επιλαμβάνεται η Δικαιοσύνη. Το άλσος Παγκρατίου, έκτασης περίπου 30 στρεμμάτων, έχει κηρυχθεί δασωτέα έκταση σύμφωνα με βασιλικό διάταγμα του 1902, ενώ έπειτα από απόφαση του υπουργείου Γεωργίας, το 1936, θεωρείται αναδασωτέα και υπάγεται στις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας.

Παρά τη θετική γι’ αυτούς και το άλσος εξέλιξη, οι κάτοικοι επαγρυπνούν. Η Επιτροπή Κατοίκων συντονίζεται με τους Πολίτες για τη σωτηρία του άλσους Παγκρατίου, τους «πιο νέους και πιο ακτιβιστές συμπο- λίτες» όπως λέει η κ. Παπαχρυσάνθου, καλεί σε ανοιχτές λαϊκές συνελεύσεις (alsos pagkratiou.wordpress.com), για να παραμείνει το άλσος ανοιχτό, αλλά όχι εγκαταλειμμένο – ζητώντας νέες δεντροφυτεύεσεις και ουσιαστική αναβάθμιση της παιδικής χαράς, καθώς δίπλα υπάρχουν σχολεία με εκατοντάδες μαθητές.

Οι σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων οργανώνουν εκδηλώσεις καθαρισμού του άλσους, τουρνουά ποδοσφαίρου στο γηπεδάκι του μπάσκετ, προβολές ταινιών και κι- νούμενων σχεδίων, εκθέσεις ζωγραφικής, θέατρο δρόμου, εικαστικά και παρεμβάσεις κατά τις οποίες κάθε παιδί θα υιοθετήσει και από ένα δέντρο. «Το άλσος είναι ένας ζωντανός οργανισμός, ένα μικρό οικοσύστημα που χρειάζεται σεβασμό και ησυχία για να διατηρηθεί. Μια ησυχία που ο δήμαρχος ονομάζει "νέκρα"» συμφωνούν οι συνομιλητές μας, αρκετοί από τους οποίους δηλώνουν και πρώην ψηφοφόροι του δημάρχου. «Πρόκειται περί δενδρομανούς, μας λέει ο κ. Παπαευσταθίου, στην προοπτική να αφαιρεθεί από εκείνον και τους γείτονές του το τελευταίο κομμάτι ελεύθερου πράσινου χώρου, στον οποίο αυτοί, τα παιδιά και τα εγγόνια τους κατέφευγαν χωρίς να χρειάζεται να πληρώνουν.

Το «τείχος» του Φιλοπάππου

Να παραμείνει ανοιχτός στο κοινό και να μην περιφραχθεί με κάγκελα, ζητούν για το λόφο τους και οι κάτοικοι του Φιλοπάππου. «Νεάντερταλ» και «λούμπεν» τους είχε αποκαλέσει ο γεν. γραμματέας του ΥΠΠΟ Χρήστος Ζαχόπουλος όταν οι κάτοικοι έριξαν την περίφραξη στην Πνύκα το 2007. Η «μικρή μειοψηφία», όπως την είχαν αποκαλέσει, είχε μαζέψει περισσότερες από 4.000 υπογραφές ενάντια στην περίφραξη του λόφου, ενώ στις συνελεύσεις των κατοίκων συμμετέχουν σταθερά 100-300 άτομα. Συναντήσαμε μέλη της συνονιστικής επιτροπής της Λαϊκής Συνέλευσης της περιοχής (filopappou.wordpress. com), μία από τις λίγες ηλιόλουστες Κυριακές του Φλεβάρη. Μία γλωσσολόγος, ένας αρχιτέκτονας με διδακτορικό στο έργο του Πικιώνη, ένας σκίπερ και ένας συνταγματάρχης-πολιτικός μηχανικός μόνο για λούμπεν και Νεάντερταλ δεν μοιάζουν. Γύρω από την εγκαταλειμμένη πλέον ράμπα, που χτίστηκε χωρίς πολεοδομική άδεια, οι κάτοικοι φύτεψαν δέντρα που τα ποτίζουν με μπιτόνια. «Η ύδρευση έχει κοπεί» μας λέει ο Ακης Παπασαράντης, που αντιμετωπίζει, όπως και άλλοι περίοικοι, την κατηγορία της «παράνομης δεντροφύτευσης».

Η Κίνηση Πολιτών Φιλοπάππου, που δραστηριοποιείται εδώ και 6 χρόνια, είναι από τις πιο παλιές και δραστήριες στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας. Οι κάτοικοι έχουν έρθει σε ρήξη με φορείς όπως η Α’ Εφορεία Αρχαιοτήτων (κατηγορώντας τη για συνεργία σε αυθαιρεσίες, όπως οι παράνομες επεκτάσεις στον «Διόνυσο-Zonars»), αλλά και με το δήμο, που παραμελεί την καθαριότητα, την άρδευση και τη φροντίδα του πρασίνου. Μεταξύ άλλων, έχουν καταφέρει να ματαιωθούν σχέδια όπως το χτίσιμο θεάτρου, που θα επιβάρυνε την περιοχή με χιλιάδες αυτοκίνητα και θα μετέτρεπε το λόφο σε πάρκινγκ. «Ο λόφος είναι χώρος ζωής, το θέμα των αρχαίων πιστεύουμε ότι πρέπει να λυθεί χωρίς περίφραξη. Οταν κάτι είναι ενταγμένο στη ζωή, δεν κινδυνεύει, αυτοπροστατεύεται από την υγιή χρήση των κατοίκων. Αυτό που κινδυνεύει είναι το περίκλειστο, το μουσειακό, το αποκλεισμένο» μας λέει ο αρχιτέκτονας Νίκος Κρόκος.

Μάχες στην αλάνα του Μοσχάτου

Φαλακρός και άχαρος είναι ο λοφίσκος που βλέπει στο Οικολογικό Πάρκο Μοσχάτου – πάρκο μόνο στα χαρτιά, καθώς παραμένει μια τεράστια αλάνα 240 στρεμμάτων, η οποία δημιουργήθηκε από επιχωματώσεις που ξεκίνησαν το ’69, επί δικτατορίας. Για να φτάσουμε ώς εκεί διασχίσαμε μια σκοτεινή σήραγγα, με λάσπες, νερά και ένα καμένο αμάξι, τη μοναδική διέξοδο των κατοίκων του παραλιακού δήμου του Μοσχάτου προς την παραλία. Οικολογικό πάρκο χωρίς δέντρα, παραλιακός δήμος χωρίς πρόσβαση στην παραλία, αφού μεσολαβεί το περιβόητο «τείχος του αίσχους», το τσιμεντένο φράγμα ανάμεσα στο δρόμο και στη θάλασσα.

«Να γίνει πάρκο η παραλία μας» διεκδικεί η Κίνηση Πολιτών Μοσχάτου «Μεσοποταμία» (www.mesopotamia.gr), μια κίνηση ιδιαίτερα ζωντανή και πολύμορφη, με κινηματογραφική λέσχη και σχολείο μεταναστών. Η «Μεσοποταμία», όπως και άλλες κινήσεις, έδωσε σημαντικές μάχες για να μην παραχωρηθεί ο χώρος σε ιδιώτη, καθώς σκόπευε να κάνει η εταιρεία Τουριστικά Ακίνητα A.E.

«Θετική εξέλιξη είναι η απόφαση του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου του ΥΠΕΧΩΔΕ να μη χτιστεί γήπεδο, αλλά να γίνει το πάρκο χώρος πρασίνου και αναψυχής» εξηγεί ο Μπάμπης Μπιλίνης, ειδικευμένος σε θέματα περιβάλλοντος. Προς το παρόν, όμως, οι νίκες είναι κι αυτές στα χαρτιά.

«Αυτός ο χώρος είναι πολύ σημαντικός για μας· φανταστείτε, όμως, πόσο πιο σημαντικοί είναι ως πνεύμονες για όλο το Λεκανοπέδιο χώροι όπως ο Ελαιώνας, η περιοχή του Γουδή, το Ελληνικό» μας λέει ο Χάρης Παπαδόπουλος, υπεύθυνος της κινηματογραφικής λέσχης. Η λογική τού «Μακριά απ’ την πόρτα μου κι ας είναι όπου να ’ναι» δεν πρυτανεύει στα κινήματα πόλης. Στις ανοιχτές τους συνελεύσεις, εκτός από το δικαίωμα στο πράσινο και την ποιότητα ζωής, μιλάνε για αλληλεγγύη, αυτοοργάνωση, διεκδικούν έναν άλλον πολιτισμό, πέρα από την καταναλωτική διασκέδαση, μια αρμονική σχέση φύσης και κοινωνίας.

«Πιθανόν να έρθει η μέρα που ο τόπος θα κατατεμαχιστεί στους αποκαλούμενους χώρους αναψυχής και τότε οι λίγοι θα βιώνουν τη στενόχωρη και κατ’ αποκλειστικότητα χαρά τους. Οι φράχτες, οι ανθρωποπαγίδες και τα άλλα τεχνάσματα που επινοήθηκαν για να περιορίζουν τον άνθρωπο στον δημόσιο δρόμο θα πολλαπλασιαστούν και το να περπατάμε πάνω στη γη του Θεού, θα θεωρείται ως ηθελημένη παραβίαση της ιδιοκτησίας κάποιου μεγαλόσχημου κυρίου. Η αποκλειστική απόλαυση ενός πράγματος ισοδυναμεί, κατά κανόνα, με τον αποκλεισμό του εαυτού σου από την πραγματική απόλαυση. Ας εκμεταλλευτούμε, λοιπόν, τις ευκαιρίες απόλαυσης πριν έρθουν οι άσχημες μέρες».

«Οι άσχημες μέρες», που προέβλεπε ο Θορό το 1862 και που διαβάζουμε σ’ ένα κείμενο για την παραλία του Μοσχάτου, φαίνεται ότι έχουν ήδη έρθει. Οι «ευκαιρίες απόλαυσης» προσφέρονται πλέον ως επί πληρωμή αποδράσεις, ως ιδιωτικά προνόμια, πίσω από φράχτες και «ανθρωποπαγίδες». Μόνο που κάποιοι επιμένουν να στήνουν τις δικές τους άγριες γιορτές – και αυτοί δεν είναι ούτε βάνδαλοι ούτε μειοψηφία.