Ε Τ Η Σ Ι Α Ε Κ Θ Ε Σ Η 2 0 0 0

3.8.4 Περιβάλλον -

Κεραίες κινητής τηλεφωνίας

3.8.4.1 Εγκατάσταση κεραιών κινητής τηλεφωνίας σε κατοικημένες περιοχές
Φορείς: Υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών - ΥΠΕΧΩΔΕ - Υπουργείο Υγείας

Στον Συνήγορο του Πολίτη έχει κατατεθεί πλήθος αναφορών σχετικά με την τοποθέτηση κεραιών
κινητής τηλεφωνίας. Η παρουσίαση που ακολουθεί στηρίζεται στις υποθέσεις 6788/1999, 2422/2000,
8325/2000, 9044/2000, 11106/2000, 10702/2000 και 15422/2000.

Η αλματώδης ανάπτυξη και διάδοση της κινητής τηλεφωνίας είχε ως συνέπεια την εγκατάσταση
μεγάλου αριθμού κεραιών. Η αύξηση του αριθμού των κεραιών και η τοποθέτησή τους σε κατοικημέ-
νες περιοχές (πολλές φορές κοντά σε σχολεία, νοσοκομεία κ.λπ.), ακόμη και σε ταράτσες πολυκα-
τοικιών αστικών κέντρων, είχαν ως συνέπεια την αύξηση των σχετικών αναφορών στον Συνήγορο
του Πολίτη. Τα σημαντικότερα προβλήματα προκύπτουν από τις αντιδράσεις πολιτών, όταν τοπο-
θετούνται κεραίες σε ταράτσες πολυκατοικιών σε πυκνοδομημένες αστικές περιοχές ή κοντά σε κτί-
ρια που φιλοξενούν παιδιά.

Από τη σχετική έρευνα του Συνηγόρου του Πολίτη και τα στοιχεία που προσκομίστηκαν, προέκυψε
ότι υπάρχει διάσταση απόψεων για το θέμα αυτό μεταξύ των Υπουργείων Μεταφορών και Επικοινωνιών,
ΠΕΧΩΔΕ, Υγείας και Πρόνοιας.

Συγκεκριμένα, το Τμήμα Θορύβου και Ακτινοβολιών του ΥΠΕΧΩΔΕ, με το αρ. 49324/1999
έγγραφό του, δέχεται ότι, παρόλο που η εγκατάσταση κεραιών κινητής τηλεφωνίας
εντάσσεται στο πλαίσιο του Ν. 2145/1993, δεν αναιρούνται οι απαιτήσεις που επιβάλλουν
η ΚΥΑ αρ. 69269/1990 και ο Ν. 1650/1986, γιατί θεωρείται δραστηριότητα που ενδέχεται να προκαλέσει
ρύπανση ή υποβάθμιση του περιβάλλοντος (όπου ρύπανση θεωρείται η εκπομπή ακτινοβολίας στο
περιβάλλον) και, επομένως, απαιτείται μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Η Διεύθυνση Διαχείρισης και Ελέγχου Φάσματος Ραδιοσυχνοτήτων του Υπουργείου Μεταφορών
και Επικοινωνιών με το αρ. 1125/27.1.00 έγγραφό της γνωστοποίησε στον Συνήγορο του Πολίτη ότι:

α) Ο νόμος για την προστασία του περιβάλλοντος δεν αφορά τις εγκαταστάσεις σταθμών
ραδιοεπικοινωνίας στην ξηρά.

β) Η πράξη της υπηρεσίας αφορά την από τηλεπικοινωνιακής πλευράς συμφωνία της για τη
σκοπιμότητα εγκατάστασης της κεραίας στη συγκεκριμένη θέση.

γ) Η υπηρεσία δεν δύναται να γνωρίζει και φυσικά να ελέγξει την πορεία των ενεργειών και
γενικά της διαδικασίας για την εγκατάσταση της εν λόγω κεραίας.

Τέλος, το Υπουργείο Υγείας, στο αρ. Υ2/2300/1996 έγγραφό του εκτιμά ότι το ζήτημα των
βιολογικών επιδράσεων από την έκθεση των ατόμων σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία είναι ανοικτό,
οι μελέτες είναι αντικρουόμενες και, κατά συνέπεια, δεν είναι φρόνιμο να καθοριστούν οριακές τιμές
που ενδεχομένως θα αποδειχθούν ανεπαρκείς. Ειδικότερα, θεωρεί σκόπιμο να αποφεύγεται η
εγκατάσταση κεραιών κοντά σε σχολεία, νοσοκομεία, γηροκομεία, παιδικούς σταθμούς κ.λπ.
έως ότου οριστικοποίηθούν τα δεδομένα, λαμβάνοντας υπόψη ότι «οι επιδράσεις, ανάλογα
με τη συχνότητα, περιλαμβάνουν τη διέγερση των ηλεκτρικώς ευερέθιστων κυττάρων του νευρικού
και μυϊκού ιστού, μεταβολή της διαβατότητας των κυτταρικών μεμβρανών ως και τη θέρμανσή τους
καθώς και επηρεασμό των βηματοδοτών».

Διαπιστώθηκε, λοιπόν, ότι το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και το Υπουργείο Μεταφορών αντιμε-
τωπίζουν προνομιακά την τοποθέτηση των κεραιών, επιτρέποντας την εγκατάστασή τους
οπουδήποτε, ακόμη και μέσα σε δασικές ή αναδασωτέες εκτάσεις, ύστερα, βέβαια, από την προσκόμιση
των προβλεπόμενων δικαιολογητικών. Επιπλέον, δεν προκύπτει ότι έχει θεσπιστεί διαδικασία ελέγχου της
τήρησης των επιτρεπόμενων ανώτερων ορίων ακτινοβολίας. Επομένως, καθίσταται δύσκολη η αντιμετώπιση
των μεμονωμένων περιπτώσεων, δεδομένου ότι το θέμα χρήζει συνολικής και οριστικής αντιμετώπισης.

Είναι χαρακτηριστικό ότι σε κάποιες περιπτώσεις οι πολίτες προσέφυγαν στη δικαιοσύνη και πέτυχαν
την ακύρωση αδειών εγκατάστασης κεραιών, επειδή απαγορευόταν η τοποθέτησή τους από τις σχετικές
διατάξεις του ΓΟΚ (π.χ. απαγόρευση τοποθέτησης κάθε εγκατάστασης ή κατασκευής επί απόληξης
κλιμακοστασίου, σύμφωνα με τον Ν. 1577/1985, άρθρο 16, παράγρ. 1β). Με νέο νόμο όμως (Ν. 2801/2000)
αίρεται και αυτή η απαγόρευση, αφού «…επιτρέπεται η τοποθέτηση κατασκευής κεραίας και πάνω
από την απόληξη κλιμακοστασίου και φρέατος ανελκυστήρα που κατασκευάζονται σύμφωνα με το
άρθρο 16 του ΓΟΚ/85». Έτσι, αίρεται ένα σοβαρό εμπόδιο στην τοποθέτηση κεραιών κινητής
τηλεφωνίας σε ταράτσες.

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρεί ότι, παρά την αβεβαιότητα που επικρατεί στο θέμα
της επικινδυνότητας της ακτινοβολίας από κεραίες κινητής τηλεφωνίας, οι πολίτες χρήζουν προστασίας από
τις επιβλαβείς προς την υγεία επιπτώσεις. Εκτιμά μάλιστα ότι «…επιβάλλεται η προστασία του ευρύτερου
κοινού στην Κοινότητα από αποδεδειγμένες βλάβες για την υγεία που ενδεχομένως οφείλονται στην έκθεση σε
ηλεκτρομαγνητικά πεδία … τα μέτρα σχετικά με τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία πρέπει να παρέχουν υψηλό
επίπεδο προστασίας σε όλους τους πολίτες της Κοινότητας...» και συνιστά στα κράτη-μέλη να λάβουν μέτρα
 «…προκειμένου να επιτευχθεί υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας από έκθεση σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία…»,
θεωρώντας προφανώς ότι η αρχή της χρηστής διοίκησης επιβάλλει την πρόληψη και την προστασία
της δημόσιας υγείας.

Η θέση αυτή πρέπει να συμπεριληφθεί σε ένα γενικό νομοθετικό πλαίσιο το οποίο θα καλύπτει
όλα τα θέματα που άπτονται της εγκατάστασης κεραιών κινητής τηλεφωνίας, με σκοπό τη λήψη προληπτικών
μέτρων προς την κατεύθυνση της διασφάλισης της δημόσιας υγείας και την ελαχιστοποίηση της ανησυχίας των
πολιτών για τις επιβλαβείς επιπτώσεις από την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία. Μολονότι υπάρχουν υποψίες
για επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων, οι σχετικές μελέτες καταλήγουν σε αντικρουόμενα συμπεράσματα.
Η διοίκηση οφείλει πάντως να ερευνά εάν σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση διασφαλίζεται επαρκής
προστασία από την έκθεση των ανθρώπων στην ακτινοβολία που προέρχεται από τις κεραίες. Στη
λογική της ανάγκης προστασίας της δημόσιας υγείας, θα ήταν σκόπιμο να αυξηθούν οι απαιτούμενες
αποστάσεις των κεραιών από κατοικίες, σχολεία, νοσοκομεία και να μειωθούν παράλληλα και τα
αποδεκτά όρια της επιτρεπόμενης έκθεσης σε ακτι νοβολία – σύμφωνα και με την άποψη του Υπουργείου Υγείας.
Ο Συνήγορος του Πολίτη θεωρεί ότι η επίτευξη αυτού του στόχου μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο κοινής
δράσης με τους ΟΤΑ (δήμοι και νομαρχίες), οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις έχουν αντιληφθεί
τη σπουδαιότητα του προβλήματος.

Οι υποθέσεις εκκρεμούν.