____________________

Αν η λέξη «γυναίκες» στο πλαίσιο του πολιτικού λόγου δεν μπορεί ποτέ να περιγράψει πλήρως αυτό το οποίο ονομάζει, τούτο δεν οφείλεται στο ότι η κατηγορία απλώς αναφέρεται χωρίς να περιγράφει ούτε στο ότι οι «γυναίκες» είναι το χαμένο αναφερόμενο, αυτό που «δεν υπάρχει», αλλά στο ότι ο όρος σημαδεύει ένα σημείο όπου τέμνονται πυκνές κοινωνικές σχέσεις οι οποίες δεν μπορούν να συνοψιστούν με όρους ταυτότητας. (Jutith Buttler)

 

…Υγεία δεν είναι απλά η έλλειψη ασθένειας. «…ως Υγεία  ορίζεται η δυναμική ισορροπία και συνύπαρξη βιολογικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας» (WHO)

 

 

Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ και του ΟΟΣΑ οι γυναίκες είναι αυτές που αναλαμβάνουν τη φροντίδα των εξαρτημένων ατόμων (ΑΜΕΑ, ηλικιωμένοι, χρόνια νοσούντες, χρήστες εθιστικών ουσιών κλπ) ο αριθμός των οποίων αυξάνεται, αυξάνοντας παράλληλα το βάρος που αναλαμβάνουν οι γυναίκες.. Η ταυτόχρονη έλλειψη εναλλακτικών μορφών κατάλληλης φροντίδας από την πολιτεία ή την κοινότητα σημαίνει ότι η γυναίκα που φροντίζει δεν έχει καμιά πραγματική επιλογή. Στις γυναίκες δε, οι οποίες «προσφέρουν υποχρεωτικά» τις υπηρεσίες τους, επέρχονται δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία τους καθώς και στη μελλοντική τους κοινωνική και επαγγελματική ανέλιξη.

 

Η γυναίκα μέσα στις οικογενειακές δομές αναπαράγοντας μορφές άτυπης φροντίδας υγείας καλύπτει τις ελλείψεις ενός βαρέως πάσχοντος Δημόσιου Συστήματος Υγείας.

 

Εκτός από τα σωματικά και ψυχικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες ως αποτέλεσμα των υπηρεσιών φροντίδας που παρέχουν, πολλές φορές οι ίδιες είναι πιθανόν να αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας και δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι παρότι οι γυναίκες είναι τα κύρια πρόσωπα παροχών φροντίδας ταυτόχρονα έχουν αυξημένες ανάγκες για φροντίδα, δεδομένου ότι  ζουν περισσότερο, βρίσκονται σε χειρότερη οικονομική κατάσταση και έχουν μικρότερη πιθανότητα να είναι ασφαλισμένες και να παίρνουν σύνταξη από ότι οι άντρες. Το ιατροκεντρικό–ατομικιστικό–‘ανδροπρεπές’ μοντέλο παροχής υπηρεσιών υγείας εστιάζεται στη βάση μιας μηχανιστικής αντίληψης του σώματος, στην ασθένεια, στο πάσχον σωματικό τμήμα και υποβαθμίζει την ολιστική αντιμετώπιση της φροντίδας. Ενώ από τη μια μεριά η ανάπτυξη της επιστημονικής γνώσης και του επαγγελματισμού ενσωμάτωσε τη γυναικεία εμπειρία, και ταυτόχρονα την υποβάθμισε στη σφαίρα της οικογένειας από την άλλη οι κυρίαρχες αξίες, στις οποίες δομήθηκαν οι όποιες κοινωνικές υπηρεσίες καθιστά τους «επαγγελματίες υγείας» αποκλειστικούς δίαυλους, τόσο άσκησης ελέγχου των φορέων φροντίδας, όσο και αγωγούς αναπαραγωγής κυρίαρχων προτύπων για αυτές*.

 

Οι γυναίκες παρουσιάζουν υψηλότερους δείκτες επιβίωσης από τους άνδρες και αυτό οφείλεται στην υπερθνησιμότητα των τελευταίων στις σύγχρονες βιομηχανικές/μεταβιομηχανικές κοινωνίες. Εν τούτοις στη χώρα μας η υπεροχή των γυναικών, είναι σημαντικά μικρότερη σε σχέση με τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι Έλληνες έρχονται στην 9^η θέση, μόλις υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και οι Ελληνίδες στη 12^η και χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Είναι αξιοσημείωτο ότι το 1960 οι Έλληνες είχαν το υψηλότερο προσδόκιμο επιβίωσης παγκοσμίως και το 1991 ήταν στην πρώτη θέση πανευρωπαϊκά ενώ οι Ελληνίδες στην πέμπτη. Δηλαδή την τελευταία δεκαετία το προσδόκιμο επιβίωσης του πληθυσμού των άλλων ευρωπαϊκών χωρών βελτιώθηκε περισσότερο απ’ ότι στην Ελλάδα ή/και ότι οι δείκτες θνησιμότητας παρουσιάζουν ταχύτερη αύξηση στη χώρα μας. Το στατιστικό αυτό δεδομένο είναι ένας ακόμη κόλαφος για το σύστημα παροχής υπηρεσιών υγείας που επικρατεί στην Ελλάδα.

 

Αναλύοντας τις στατιστικές έρευνες αν λάβουμε υπόψη αποκλειστικά και μόνο το προσδόκιμο επιβίωσης οι άνδρες παρουσιάζονται περισσότερο ευάλωτοι ωστόσο, σύμφωνα πάντα με τις ίδιες στατιστικές, διαφορετικοί δείκτες νοσηρότητας (ασθένειες, προσωπική αντίληψη υγείας) δείχνουν ότι οι γυναίκες βρίσκονται σε χειρότερη κατάσταση υγείας. Αυτό ισχύει ιδίως στο πεδίο της ψυχικής υγείας αλλά και όσον αφορά τις παθήσεις των οστών και των αρθρώσεων. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία της ΕΕ το ποσοστό των γυναικών στην Ελλάδα με πρόσφατο πρόβλημα ψυχικής υγείας είναι 32,1% και των ανδρών 14,9%. Οι Ελληνίδες εμφανίζουν το τέταρτο υψηλότερο ποσοστό προβλημάτων ψυχικής υγείας στην Ευρώπη. Επίσης, ο γυναικείος πληθυσμός πλήττεται εξίσου με τον ανδρικό από τη μάστιγα των χρόνιων νοσημάτων που οδηγούν στο θάνατο.

 

Η οικονομική και κοινωνική θέση των γυναικών κατά μέσο όρο είναι υποδεέστερη των ανδρών, καθόσον πολλές γυναίκες εξαρτώνται οικονομικά από τους άνδρες ή από τις ελλιπέστατες κοινωνικές παροχές και πλήττονται συχνότερα από τη φτώχεια. Οι συνθήκες αυτές περιορίζουν τις επιλογές για  δραστική  και αποτελεσματική ανάληψη μεθόδων ιατρικής φροντίδας και υγιεινών τρόπων ζωής με αποτέλεσμα να επέρχονται δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία τους.

 

Εστιάζοντας στην  Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και στην Πρόληψη με ταυτόχρονη επέκταση των Υπηρεσιών Παροχής Υγείας σε όλο το γυναικείο πληθυσμό ανεξαρτήτως οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης εθνικότητας και φυλής, χρειάζεται να διεκδικήσουμε ουσιαστική εφαρμογή ενός Δημόσιου Προγράμματος Παροχής Υγειονομικών Υπηρεσιών με στόχο την άμεση και αποτελεσματική αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας του πληθυσμού. Να απαιτήσουμε ένα σύστημα υγείας που βασίζεται στη «γυναικεία αντίληψη» ζωής, τη φροντίδα, την πρόληψη, την ολιστική προσέγγιση του ασθενούς, που εμπεριέχει και αναπτύσσει τις ήπιες και «εναλλακτικές μορφές» θεραπείας καθώς και την έρευνα αποτελεσματικότητας των υπό εφαρμογή μεθόδων θεραπείας αποδεχόμενο την διαφοροποίηση των φύλων και απεμπολώντας την εκμετάλλευση της έμφυλης διαφοράς. Ένα σύστημα υγείας «ανθρωποκεντρικό» που αναγνωρίζει την ισοδύναμη προσφορά στο θέμα: προαγωγή και παραγωγή υγείας, τόσο της «ιατρικής διάγνωσης» όσο και της «παραϊατρικής φροντίδας» υπερβαίνοντας τους κατεστημένους ρόλους του «γιατρού κυρίαρχου» και της «νοσοκόμας υποτελούς». Διότι παρόλο που οι γυναίκες γιατροί ανταγωνίζονται σε ποσοστό τους άνδρες, και αυτό οφείλεται στη δραστηριότητα του φεμινιστικού κινήματος και στις πρώιμες διεκδικήσεις του για ισότητα στην αγορά εργασίας και την εκπαίδευση, το ‘ανδροπρεπές’ ιατροκεντρικό, μηχανιστικό πρότυπο που βασίζεται σε όρους άνισης εκμετάλλευσης και όχι ισότιμης συνεργασίας και αλληλεγγύης, συνεχίζει να αναπαράγεται.

 

Είναι επιτακτική η ανάγκη ενός ανθρωποκεντρικού Δημόσιου Πανελλαδικού Συστήματος Υγείας λειτουργικού τόσο για τους ασθενείς όσο και για τους εργαζόμενους σε αυτό, με πλήρη ανάπτυξη σε όλα τα επίπεδα (πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια, τριτοβάθμια περίθαλψη). Ένα σύστημα υγείας που ξεκινάει από τη βασική έρευνα και σεβόμενο την έμφυλη ταυτότητα προσανατολίζεται στην ανθρώπινη οντότητα ανεξαρτήτως φυλής και φύλου.

 

* μήπως στον ΣΥΡΙΖΑ οι γυναίκες αντιμετωπίζονται όπως οι γιατροί    αντιμετωπίζουν τις νοσοκόμες? …Αναρωτιέμαι? …γιατί δεν υπάρχει εκπρόσωπος του Δικτύου Γυναικών ΣΥΡΙΖΑ (ως συμβολή του Φεμινιστικού Κινήματος) στην Πανελλαδική Γραμματεία / Συντονιστικό?… ?

 

­­Το κείμενο αυτό προέκυψε από τη διαμόρφωση της εισήγησης μου στη θεματική: «Φύλο και Υγεία» στην Πανελλαδική Προγραμματική Σύσκεψη Δικτύου Γυναικών ΣΥΡΙΖΑ, 22-23/11/2008

 

Πηγές-Βιβλιογραφία

Γυναίκες Φύλο Κοινωνία, Margaret Maruani, 2008 εκδ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

Γυναίκα και Υγεία, Συλλογικός Τόμος, 2008 εκδ ΠΑΠΑΖΗΣΗ

Φύλο και Κοινωνική Θεωρία, Mary Evans, 2004 εκδ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

Σώματα με Σημασία, Jutith Buttler, 2008 εκδ ΕΚΚΡΕΜΕΣ

Καταργώντας τα Εμπόδια, Συλλογικός Τόμος, 2008 εκδ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

World Health Organization (WHO),  www.who.int, http://data.euro.who.int

Eurobarometer, Eurostat,  www.eurobarometer.eu, http://ec.europa.eu/eurostat

Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος (Ε.Σ.Υ.Ε), www.statisics.gr